ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı "kontrol etme" arzusu uluslararası gündemi meşgul ederken, Washington'ın elindeki 75 yıllık bir hukuki metin dikkat çekiyor. Soğuk Savaş döneminde imzalanan savunma anlaşması, ABD ordusuna adayı satın almasına gerek kalmaksızın neredeyse sınırsız bir hareket alanı tanıyor.
BUGÜNKÜ HABERLER / DIŞ HABERLER
ABD Başkanı Donald Trump’ın, Danimarka’ya bağlı özerk bölge Grönland’ı satın alma veya kontrol etme yönündeki ısrarlı söylemleri, Kuzey Kutbu’ndaki jeopolitik rekabeti yeniden alevlendirdi. Ancak The New York Times’ın (NYT) gündeme taşıdığı detaylar, Washington yönetiminin ada üzerinde askeri hakimiyet kurmak için mülkiyet devrine ihtiyacı olmadığını ortaya koyuyor. ABD ile Danimarka arasında 1951 yılında imzalanan "Grönland’ın Savunulmasına İlişkin Anlaşma", Pentagon’a adada halihazırda geniş yetkiler sunuyor.
"Neredeyse İstediği Her Şeyi Yapabilir"
1951 tarihli anlaşma, ABD’ye Grönland genelinde askeri üsler kurma, personel konuşlandırma, lojistik hatlarını yönetme ve savunma amaçlı hava-deniz trafiğini kontrol etme yetkisi veriyor. Washington yönetiminin, mevcut tesislerin işletilmesi ve bakımı konusunda da tam yetkili olduğu belirtiliyor.
Kopenhag merkezli Danimarka Uluslararası Araştırmalar Enstitüsü’nden Mikkel Runge Olesen, anlaşmanın sağladığı esnekliğe dikkat çekerek, "ABD, Grönland’da o kadar serbest hareket edebilir ki, askeri açıdan neredeyse istediği her şeyi yapabilir" değerlendirmesinde bulundu. Olesen’e göre Washington’ın tek yapması gereken, taleplerini diplomatik bir nezaketle iletmek.
Diplomatik Nezaket ve Gerçekler
Savunma uzmanları, Danimarka’nın ABD’nin stratejik taleplerine "hayır" deme lüksünün sınırlı olduğu görüşünde birleşiyor. Danimarkalı savunma analisti Peter Ernstved Rasmussen, ABD’nin makul askeri taleplerde bulunması durumunda Kopenhag’dan her zaman "evet" cevabı alacağını vurguluyor.
Rasmussen, iki ülke arasındaki ilişkinin dengesini şu sözlerle özetliyor: "Eğer ABD sormadan harekete geçmek isteseydi, Danimarka’ya sadece yeni bir üs veya liman inşa ettiğini bildirmekle yetinebilirdi."
Danimarka Parlamentosu eski yetkililerinden Jens Adser Sorensen ise Beyaz Saray’ın "satın alma" ısrarını sorgulayarak, "Güvenlik durumundan bu kadar endişe ediliyorsa neden halihazırda yürürlükte olan savunma anlaşmasının mekanizmaları kullanılmıyor? Çerçeve zaten hazır" ifadelerini kullandı.
2004 Güncellemesi ve Yerel Yönetim
Söz konusu anlaşma, Grönland’ın yerel yönetiminin talepleri doğrultusunda 2004 yılında güncellendi. Yeni düzenleme, ABD’nin askeri faaliyetlerinde köklü değişiklikler yapmadan önce Danimarka ve Grönland özerk yönetimiyle istişare etmesini öngörüyor. Ancak uzmanlar, bu istişare sürecinin ABD’nin stratejik hedeflerini engellemekten ziyade, süreci diplomatik bir zemine oturtmayı amaçladığını belirtiyor.
Mineral Rezervleri ve Stratejik Konum
ABD’nin Grönland’a olan ilgisinin arkasında, adanın buz tabakası altında yatan zengin kritik mineral rezervleri ve Kuzey Kutbu’ndaki stratejik konumu yatıyor. Trump yönetimi, bölgedeki artan Rusya ve Çin etkisine karşı Grönland’ı ulusal güvenlik meselesi olarak görüyor. Ancak hukukçular, bu kaynaklara erişim veya askeri varlık göstermek için egemenlik devrinin şart olmadığına, ticari anlaşmalar ve mevcut savunma paktının yeterli olacağına işaret ediyor.
"Satılık Değil" Mesajı
Danimarka hükümeti ve Grönland halkı, adanın satılmasının söz konusu olmadığını defalarca vurguladı. 2025 yılında yapılan bir ankete göre, Grönland halkının yüzde 85’i ABD’nin adayı devralmasına karşı çıkıyor. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen de geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, Trump’ın "ulusal güvenlik için Grönland’a ihtiyacımız var" söylemini eleştirmiş, ancak bir NATO müttefiki olarak ABD ile savunma işbirliğine sadık olduklarının altını çizmişti.