Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre küresel tütün kullanımında istikrarlı bir düşüş yaşanırken, bu mücadelede en büyük başarıyı kadınlar gösterdi. Kadınlar, 2025 için belirlenen azaltma hedeflerini henüz 2020 yılında yakalayarak erkeklerin çok önüne geçti.
ANKARA — Tütün kullanımının insan sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerine karşı küresel farkındalık artarken, yayımlanan son veriler tütünle mücadelede kadınların liderliği ele aldığını ortaya koydu. 9 Şubat Dünya Sigarayı Bırakma Günü kapsamında derlenen güncel raporlar, "tütün salgını" ile mücadelede umut verici gelişmeler olsa da tehlikenin boyutunun hala büyük olduğunu gösteriyor.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2025 yılı projeksiyonlarını içeren raporuna göre, 2000 yılında dünya genelinde 1,38 milyar olan tütün kullanıcısı sayısı, 2024 yılı itibarıyla 1,2 milyara geriledi. Son 14 yılda kullanıcı sayısında yaşanan 120 milyonluk azalma, küresel çapta yaklaşık yüzde 27’lik bir düşüşe işaret ediyor. Ancak bu genel düşüş tablosunun detaylarına inildiğinde, cinsiyetler arasında dikkat çekici bir fark göze çarpıyor.
Kadınlar Hedefleri Altüst Etti
2000-2024 dönemini kapsayan veriler, hem erkekler hem de kadınlar arasında tütün kullanımında düşüş olduğunu doğrulasa da kadınlar bu konuda çok daha kararlı bir duruş sergiliyor. Rapordaki en çarpıcı bulguya göre kadınlar, küresel ölçekte 2025 yılı için belirlenen tütün kullanımını azaltma hedefine tam beş yıl önce, yani 2020 yılında ulaştı.
Bu erken başarı, kadınlar arasında tütün kullanımını bırakma oranının yüzde 30 seviyelerine tekabül ettiğini gösteriyor. İstatistiklere göre 2010 yılında yüzde 11 olan kadınlardaki tütün kullanım oranı, 2024 yılında yüzde 6,6'ya kadar geriledi. Sayısal bazda bakıldığında ise 2010 yılında 277 milyon olan kadın kullanıcı sayısı, günümüzde 206 milyona indi.
Erkeklerde Süreç Daha Yavaş İlerliyor
Kadınların aksine, erkeklerin tütünle mücadelesi daha yavaş bir seyir izliyor. Mevcut veriler, erkeklerin 2025 yılı için belirlenen azaltma hedeflerine ancak 2031 yılında ulaşabileceğini öngörüyor.
Dünya genelindeki tütün kullanıcılarının beşte dördünden fazlasını erkekler oluştururken, yaklaşık 1 milyar erkek hala tütün ürünleri kullanmaya devam ediyor. Erkeklerdeki kullanım oranı 2010 yılında yüzde 41,4 iken, 2024'te bu oran yüzde 32,5'e düştü. Düşüş mevcut olsa da değişim hızı kadınlara kıyasla yetersiz kalıyor.
Yeni Nesil Tehdit: Elektronik Sigara
Tütün endüstrisinin geleneksel sigaradan kaçan kullanıcıları yakalamak için piyasaya sürdüğü yeni nesil ürünler ise küresel sağlık için büyüyen bir tehdit oluşturuyor. Elektronik sigaralar, nikotin poşetleri ve ısıtılmış tütün ürünleri, bağımlılığın şekil değiştirerek devam etmesine neden oluyor.
Dünya genelinde 100 milyondan fazla kişinin elektronik sigara kullandığı tahmin edilirken, bu kullanıcıların büyük bir kısmını yüksek gelirli ülkelerdeki bireyler oluşturuyor. Daha da endişe verici olan veri ise çocuklarla ilgili: 13-15 yaş grubundaki en az 15 milyon çocuğun halihazırda elektronik sigara kullandığı raporlanıyor.
Bölgesel Değişimler ve Asya Örneği
Tütün kullanımındaki düşüşün bölgesel dağılımına bakıldığında, Güneydoğu Asya'daki değişim dikkat çekiyor. Bölgedeki erkekler arasında tütün kullanımı neredeyse yarı yarıya azalarak 2000 yılındaki yüzde 70 seviyesinden, 2024'te yüzde 37'ye geriledi. Küresel düşüşün yarısından fazlasının bu bölgedeki azalmadan kaynaklandığı belirtiliyor.
Öte yandan Avrupa, yüzde 24,1'lik yetişkin tütün kullanım oranıyla küresel ölçekte en yüksek kullanım oranına sahip bölge konumunda bulunuyor. Afrika ise yüzde 9,5 ile en düşük kullanım oranına sahip olsa da hızlı nüfus artışı nedeniyle kullanıcı sayısındaki mutlak artış riskini koruyor.