Türk Patent ve Marka Kurumu’nun son verilerine göre Türkiye’nin coğrafi işaret haritası genişliyor. Geçtiğimiz yıl yapılan başvurularda Antalya rekor kırarken, tescil edilen ürün sayısında ipi Hatay göğüsledi.
BUGÜNKÜ HABERLER / EKONOMİ SERVİSİ
Türkiye’nin yerel değerlerini ve geleneksel lezzetlerini koruma altına alan coğrafi işaret tescillerinde 2025 yılı bilançosu netleşti. Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) verilerine göre, geçtiğimiz yıl toplam 125 yeni ürün coğrafi işaret tescili alarak koruma kalkanına dahil edildi. Bu dönemde Antalya başvuru sayısıyla rakiplerine fark atarken, "Gastronomi Şehri" Hatay tescillenen ürün sayısıyla zirveye yerleşti.
2025'te Başvuru Yağmuru
Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında ürünlerin kalitesini, geleneksel üretim metotlarını ve kökenini garanti altına alan coğrafi işaretlere ilgi her geçen yıl artıyor. TÜRKPATENT verilerine göre, 2025 yılında kuruma yapılan başvuru sayısı bir önceki yıla kıyasla yüzde 21 artış göstererek 521’e ulaştı.
Bu başvuruların illere göre dağılımında ise Antalya açık ara öne çıktı. Turizmin başkenti, tam 182 coğrafi işaret başvurusuyla listenin en başında yer aldı. Antalya’nın başvuru dosyasında tilkişen çorbası, babata keki, balkabağı dolması, ülübü piyazı ve kokoşka yemeği gibi yöreye özgü lezzetler bulunuyor.
Antalya’yı 22 başvuruyla Afyonkarahisar takip etti. Afyonkarahisar’ın listesinde Afyon salatası, maydanoz musakkası ve haşhaş helvası gibi ürünler dikkat çekti. Mutfak kültürüyle ünlü Gaziantep ise soğan kebabı ve diş hediği gibi lezzetlerin de aralarında bulunduğu 19 başvuruyla üçüncü sırada yer aldı.
Tescil Şampiyonu Hatay
Başvurularda Antalya liderliği alırken, sonuçlanan dosyalarda ve kesinleşen tescillerde Hatay ipi göğüsleyen il oldu. Zengin mutfağıyla bilinen kent, geçtiğimiz yıl 17 ürününe coğrafi işaret almayı başardı.
Hatay’ın tescillenen ürünleri arasında bahtenis dolması, halavet kebabı, sakal kaldıran tatlısı, mahluta çorbası ve barburi üzümü gibi karakteristik lezzetler yer alıyor.
Tescil sıralamasında Hatay’ı 11 ürünle Konya izledi. Konya’nın tescil alan değerleri arasında Nuzumla kilimi, balık çokratması ve kuru kayısı yahnisi bulunuyor. Çorum ise İskilip baklavası ve malak tatlısının da dahil olduğu 6 ürünle bu illeri takip etti.
Toplam Sayı 1819'a Ulaştı
Şubat ayı itibarıyla Türkiye genelindeki toplam tescilli coğrafi işaret sayısı 1819’a yükseldi. Halihazırda inceleme ve değerlendirme süreci devam eden başvuru sayısının ise 841 olduğu belirtildi.
Geçtiğimiz yıl tescil edilen ürün yelpazesi sadece gıdayla sınırlı kalmadı. Van’ın erişte aşından Siirt’in bıttım sabununa, Tokat’ın aynalı çarığından Tunceli Pülümür yer altı kaynak tuzuna kadar gıda, el sanatları ve doğal ürünler kategorilerinde çok sayıda değer koruma altına alındı.
Avrupa’da Tarihi Rekor
Ulusal tescillerin yanı sıra ürünlerin uluslararası pazarda korunması adına Avrupa Birliği (AB) nezdindeki çalışmalar da hız kazandı. Türkiye, 2025 yılında AB’de 15 coğrafi işaret tescili alarak yıllık bazda kendi rekorunu kırdı ve Birlik nezdinde en fazla tescil yaptıran ülke konumuna yükseldi.
AB’de tescillenen ürünler arasında Silifke yoğurdu, Aydın memecik zeytini, Erzincan tulum peyniri, Hatay kaytaz böreği ve Maraş çöreği gibi stratejik ürünler yer alıyor. 2013-2023 yılları arasında AB’de sadece 8 ürünü tescilli olan Türkiye, son yıllardaki atakla bu sayıyı ciddi oranda artırdı.
Hâlihazırda Adana şalgamı, Afyon kaymağı, Kayseri pastırması ve Muğla çam balı gibi önemli ihraç ürünlerinin de AB’deki tescil süreçleri devam ediyor. Uzmanlar, coğrafi işaretli ürünlerin amblem kullanımının yaygınlaşmasının, hem tüketici güveni hem de ürünlerin ticari değeri açısından kritik önem taşıdığını vurguluyor.