Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na (TİHEK) yapılan başvurular 2025 yılında yüzde 48 artışla 4 bin 191'e ulaştı. Kurum, ayrımcılık yasağını ihlal ettiği tespit edilen kişi ve kurumlara toplamda 9,8 milyon liranın üzerinde idari para cezası uyguladı.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), 2025 yılına ilişkin verilerini açıkladı. Yayımlanan rapor, vatandaşların hak arama bilincindeki yükselişi ve kurumun ayrımcılıkla mücadeledeki etkinliğini gözler önüne serdi. Kurum verilerine göre, 2024 yılında 2 bin 837 olan başvuru sayısı, 2025'te büyük bir sıçrama yaparak 4 bin 191'e yükseldi. Kurumun başvuru kabul etmeye başladığı 2017 yılından bu yana toplam müracaat sayısı ise 17 bin 91’e ulaştı.
Ayrımcılık Yasağı İhlaline Ağır Yaptırım
Kurum, 2025 yılı boyunca yaptığı titiz incelemeler sonucunda 61 dosyada ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine hükmetti. Bu kararlar neticesinde, ihlali gerçekleştiren taraflara toplam 9 milyon 807 bin 830 lira idari para cezası kesildi.
Başvuruların dağılımına bakıldığında, yüzde 35 ile en büyük payı "Ulusal Önleme Mekanizması" kapsamında yapılan işkence ve kötü muamelenin önlenmesine yönelik müracaatlar aldı. Bunu yüzde 31 ile doğrudan ayrımcılık yasağı ihlali başvuruları takip etti. Başvuru sahiplerinin profili incelendiğinde ise müracaatların yüzde 82'sinin erkekler, yüzde 18'inin kadınlar tarafından yapıldığı görüldü.
Engellilik Temelli Ayrımcılık İlk Sırada
Ayrımcılık yasağı kapsamındaki başvuruların detayları, toplumda dezavantajlı gruıpların yaşadığı sorunları da mercek altına aldı. Başvurular arasında "engellilik" temelli şikayetler yüzde 25 ile ilk sırada yer aldı. Bunu yüzde 12 ile cinsiyet temelli ve yüzde 8 ile sağlık durumu temelli ayrımcılık şikayetleri izledi.
Noterden Havuza Somut İhlal Örnekleri
TİHEK'in idari yaptırım uyguladığı dosyalar, günlük hayatta karşılaşılan ayrımcılık örneklerini de ortaya koydu. 2025 yılında ceza kesilen bazı ihlaller raporda şöyle sıralandı:
- Görme engelli bir vatandaşın, abonesi olduğu dijital platformun erişilebilir olmaması nedeniyle hizmet alamaması.
- Farklı uyruklara sahip çocukların okul kayıtlarının yapılmayarak eğitim hakkının engellenmesi.
- Noter işlemlerinde 65 yaş üstü bireylerden, yasal zorunluluk olmamasına rağmen sistematik olarak sağlık raporu istenmesi.
- Bir tesisin yüzme havuzundan tesettürlü olması nedeniyle bir kadının yararlandırılmaması.
İşkence ve Kötü Muameleyle Mücadele
Kurum, "Ulusal Önleme Mekanizması" görevi çerçevesinde de yoğun bir mesai harcadı. 2025 yılında işkence ve kötü muamele yasağı kapsamında 5 ihlal tespit edildi. TİHEK heyetleri, kişilerin özgürlüğünden yoksun bırakıldığı veya koruma altında tutulduğu merkezlere yönelik denetimlerini sürdürerek, 41 farklı ilde 77 mekana habersiz ziyaret gerçekleştirdi. Bu ziyaretlerde cezaevleri ve geri gönderme merkezleri yerinde incelendi.
"Hak Arama Bilinci Gelişiyor"
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan TİHEK Başkanı Fahrettin Altun, başvurulardaki yüzde 48'lik artışın önemine dikkat çekti. Bu artışın, vatandaşların hak arama bilincinin geliştiğine ve kuruma duyulan güvenin arttığına işaret ettiğini belirten Altun, şunları kaydetti:
"Vatandaşlarımızın herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmaksızın eşitlik taleplerine destek sunmayı temel bir sorumluluk olarak görüyoruz. Kamu kurumları, sivil toplum ve uluslararası paydaşlar arasında köprü kurucu bir rol üstlenerek, ülkemizde insan hakları standartlarını geliştirmeye devam edeceğiz."
Altun ayrıca, kurumun 2026 hedefleri arasında uluslararası görünürlüğü artırmak ve ulusal insan hakları kurumları arasında "A düzeyinde" akreditasyona sahip olmak için Paris Prensipleri ile tam uyumlu çalışmalara öncelik vereceklerini vurguladı.