Merkez Bankası'nın blog sayfası "Merkezin Güncesi"nde yayımlanan yeni analiz, hanehalkı enflasyon beklentilerinin yapısal olarak piyasa ve reel sektörden daha yüksek seyretmesinin nedenlerini mercek altına aldı. Çalışmaya göre, gıda ve kira gibi sık tüketilen kalemlerdeki fiyat artışları "hissedilen enflasyonu" yükselterek beklentileri yukarı çekiyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) uzmanları tarafından hazırlanan ve kurumun resmi blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yayımlanan "Hanehalkı Enflasyon Beklentileri ve Hissedilen Enflasyon" başlıklı analiz, ekonomik aktörlerin beklentileri arasındaki ayrışmaya dair çarpıcı veriler sundu. Uzmanlar Furkan Höçük, Ahmet Bilal Kurtoğlu ve Ekonomist Halil İbrahim Korkmaz’ın imzasını taşıyan çalışmada, hanehalkı beklentilerinin dünya genelinde olduğu gibi Türkiye'de de yapısal olarak mevcut enflasyonun üzerinde seyrettiği vurgulandı.
Beklentiler Arasındaki Yapısal Fark
Analizde, kamuoyu ile düzenli olarak paylaşılan Sektörel Enflasyon Beklentileri verileri incelendiğinde, piyasa katılımcıları, reel sektör ve hanehalkı arasında belirgin bir ayrışma olduğu belirtildi. Son 10 yıllık veriler ışığında yapılan değerlendirmede, hanehalkının 12 ay sonrası için enflasyon beklentisinin, mevcut enflasyon düzeyinin genel olarak oldukça üzerinde şekillendiği kaydedildi.
Çalışmada, piyasa katılımcılarının dezenflasyon öngörüsü ile hareket ederek manşet enflasyondan daha düşük beklentilere sahip olduğu, reel sektörün beklentilerinin ise enflasyonla daha yüksek bir korelasyon izlediği ifade edildi. Hanehalkı beklentilerinin ise enflasyonun tek haneli olduğu dönemlerde dahi gerçekleşen enflasyonun ortalama 10 puan üzerinde kaldığına dikkat çekildi.
Farkın Temel Nedeni: Hissedilen Enflasyon
Ekonomik aktörler arasındaki bu beklenti farkının temel nedeni olarak "hissedilen enflasyon" gösterildi. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde yapılan benzer çalışmalara atıfta bulunulan analizde, hanehalkının enflasyon algısının profesyonel tahminlerden sapmasının küresel bir olgu olduğu belirtildi.
TCMB analistleri, Türkiye’deki hanehalkı beklentilerindeki yüksek seyri açıklayan en önemli faktörlerin, harcama sepetinde sıkça yer alan ve fiyat değişimleri kolayca fark edilen ürünler olduğunu vurguladı. Analize göre, özellikle gıda ve enerji kalemleri ile kira fiyatlarındaki artışlar, hanehalkının hissettiği enflasyonu doğrudan etkiliyor.
Analizde konuya ilişkin şu değerlendirmelere yer verildi:
"Sonuçlar gıda gibi sık tüketilen ürünler ve kira gibi harcama sepetinde önemli yer tutan kalemlerin hissedilen enflasyonun önemli belirleyicileri olduğunu ortaya koyuyor. Hissedilen enflasyonu en fazla etkileyen kalemlerdeki fiyat artışları ile manşet enflasyon arasındaki farkın açılması hanehalkı beklentilerini yukarı çekiyor."
Kira Enflasyonunun Etkisi
Çalışmada, Türkiye özelinde gıda ve enerjiye ek olarak kiranın da beklentiler üzerinde kritik bir rol oynadığı vurgulandı. Son dönemde gerileme eğilimine girmesine rağmen uzun süredir manşet enflasyonun üzerinde seyreden kira artışlarının, hanehalkının enflasyon algısındaki katılığı beslediği ifade edildi.
İletişim Kanallarının Rolü
Analizin bir diğer önemli boyutu ise merkez bankası iletişiminin beklentiler üzerindeki etkisi oldu. Hanehalkının bilgi edinme kaynaklarının incelendiği bölümde, Türkiye'de televizyon ve radyonun yanı sıra sosyal medyanın da etkili bir bilgi kaynağı olduğu belirtildi. Merkez bankası hakkındaki bilgi ve farkındalığın artmasının, beklentilerin yönetilmesinde kritik önem taşıdığı kaydedildi.
Uzmanlar, para politikasındaki sıkı duruşun devamı ve enflasyondaki düşüşle birlikte hanehalkı beklentilerinin de kademeli olarak iyileşmesini beklediklerini not düştü.