İklim krizinin tarımsal üretime yönelik yıkıcı etkilerini ve zirai don olaylarını araştırmak üzere kurulan TBMM Araştırma Komisyonu, aylar süren incelemelerinin ardından taslak raporunu tamamladı. Yaklaşık 420 sayfalık raporda, afet sonrası müdahale anlayışından acilen vazgeçilmesi gerektiği vurgulanırken, TARSİM altyapısının yenilenmesi ve "Sürdürülebilir Tarım ve Gıda İstikrar Fonu" gibi yeni finansal kalkanların devreye alınması önerildi.
Türkiye'de tarımsal üretimi derinden etkileyen ve üreticilerin ciddi ekonomik kayıplar yaşamasına neden olan zirai don felaketlerinin tüm yönleriyle incelenmesi amacıyla kurulan Meclis Araştırma Komisyonu, kapsamlı taslak raporunu hazırladı. AK Parti Burdur Milletvekili Adem Korkmaz başkanlığında 14 Mayıs 2025 tarihinde çalışmalarına başlayan komisyon, kamu kurumları, üniversiteler, meslek örgütleri ve üretici temsilcileriyle yürüttüğü yoğun mesainin sonucunda 8 bölümden oluşan geniş çaplı bir belge ortaya koydu.
Komisyon Başkanı Adem Korkmaz, raporun sunuş bölümünde yaptığı değerlendirmede, iklim değişikliğinin artık istisnai bir durum olmaktan çıkıp tarımsal üretimi doğrudan etkileyen kalıcı bir gerçeklik haline geldiğine dikkat çekti. Zirai don olaylarının yalnızca tek bir üretim dönemini değil, birden fazla yılı kapsayan kalıcı hasarlara yol açtığını belirten Korkmaz, üreticilerin tarımdan kopmasını önlemek için acil yapısal adımların atılması gerektiğinin altını çizdi.
Önleyici Uyum Yaklaşımına Geçiş Şart
Taslak raporun "Sorunlar ve Çözüm Önerileri" bölümünde, tarım politikalarının afet sonrası zararları telafi etmeye çalışan geleneksel yapısından sıyrılarak "önleyici uyum" yaklaşımına geçmesi gerektiği vurgulandı. Zirai don kaynaklı kayıpların en aza indirilmesi için meteorolojik gözlem ağlarının ülke genelinde yaygınlaştırılması ve don riski yüksek bölgelerde istasyon yoğunluğunun artırılması talep edildi.
Üreticilere hızlı bilgi aktarımı sağlamak amacıyla SMS, mobil uygulama ve dijital platformlar üzerinden erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi gerektiği belirtilen raporda, zirai don olaylarına ilişkin verilerin ulusal düzeyde merkezi bir veri tabanında toplanması önerildi. Ayrıca, donla mücadelede kullanılan maliyetli enerji tüketimini dengelemek adına, güneş enerjisi başta olmak üzere yenilenebilir enerji uygulamalarının teşvik edilmesi gerektiği ifade edildi.
TARSİM İçin "Katastrofik Rezerv Fonu" Önerisi
Raporun en dikkat çekici kısımlarından birini tarım sigortaları sistemine yönelik radikal reform önerileri oluşturdu. Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi (TARSİM) kapsamında zirai don teminatının daha erişilebilir hale getirilmesi gerektiği belirtilirken, özellikle küçük ve orta ölçekli üreticiler için muafiyet ve müşterek sigorta oranlarının üretici lehine yeniden düzenlenmesi istendi.
Kuraklık, zirai don ve deprem gibi katastrofik risklerin sıklığının artması nedeniyle TARSİM'in mali sürdürülebilirliğinin zorlaştığına işaret edilen raporda, bu risklere karşı sistem bünyesinde bağımsız bir "Katastrofik Rezerv Fonu (KRF)" kurulması stratejik bir reform adımı olarak öne sürüldü. Bu fonun, üst üste gelen afetlerin yaratacağı mali dalgalanmaları dengelemesi hedefleniyor.
Sürdürülebilir Tarım ve Gıda İstikrar Fonu Kurulmalı
Komisyon, mevcut tarımsal destekleme sisteminin yıllık bütçe olanaklarıyla sınırlı kalmasının ve bürokratik engellerin, geniş çaplı iklim şoklarına karşı yeterli bir koruma kalkanı sağlayamadığını tespit etti. Raporda, mülkiyet değil doğrudan gelir ve sürdürülebilirlik odaklı, merkezi bütçeye yük bindirmeyen ancak çok kaynaklı ve kendi kendini besleyen bağımsız bir "Sürdürülebilir Tarım ve Gıda İstikrar Fonu" kurulmasının elzem olduğu vurgulandı.
Bu fonun hukuki dayanağının ve teknik altyapısının hazırlanması amacıyla TBMM Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu bünyesinde özel bir alt komisyon kurulması da taslak raporda yer alan temel öneriler arasında yer aldı. Rapor, ilgili kurumların veri paylaşım süreçlerini eşgüdüm içinde yürütmesinin ve sözleşmeli tarım ile alım garantisi mekanizmalarının güçlendirilmesinin tarımsal arz güvenliği için kritik olduğuna dikkat çekerek sona eriyor.