Türkiye genelinde 2017 yılında başlatılan Sıfır Atık vizyonu, geride kalan sürede 90 milyon ton atığı geri dönüştürerek ülke ekonomisine devasa bir katkı sağlarken, 613 milyon ağacın kesilmesini önledi.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 2017 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan'ın himayelerinde başlatılan "Sıfır Atık Projesi", çevresel ve ekonomik açıdan tarihi sonuçlar üretmeye devam ediyor. Edinilen bilgilere göre, projenin başlangıcından bu yana geçen sürede toplam 90 milyon ton atık, çevre lisanslı tesislerde işlenerek yeniden ekonomiye kazandırıldı.
Elde edilen verilere göre, geri dönüştürülen bu atıkların 36,1 milyon tonunu kağıt ve karton, 10,2 milyon tonunu plastik, 9,6 milyon tonunu metal ve 3,5 milyon tonunu ise cam oluşturdu. Kalan 30,6 milyon tonluk bölüm ise organik ve diğer geri kazanılabilir atıklardan meydana geldi. Bu devasa geri dönüşüm operasyonu sayesinde Türkiye ekonomisine tam 365 milyar lira doğrudan katkı sağlandı.
Su, Enerji ve Yakıtta Rekor Tasarruf
Sıfır Atık Projesi'nin çevresel etkileri, sağlanan ekonomik girdinin yanı sıra doğal kaynakların korunmasında da belirgin şekilde ortaya çıktı. Toplanan atıkların geri dönüştürülmesiyle 54 milyon hanenin bir yıllık elektrik ihtiyacına denk gelen 270 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu elde edildi.
Ayrıca, İstanbul'un iki yıllık toplam su tüketimine eş değer olan 2 trilyon litre su tasarruf edilirken, Türkiye'deki tüm araçların bir yıllık yakıt tüketiminden daha fazla olan 60 milyar litre petrolün harcanmasının önüne geçildi. Projenin orman ekosistemine katkısı da çarpıcı oldu; Türkiye'deki toplam orman varlığının yüzde 7'sine karşılık gelen 613 milyon ağaç kesilmekten kurtarıldı ve yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salınımına eş değer 180 milyon ton sera gazı emisyonu engellendi.
Geri Kazanım Oranlarında Hedef Büyüdü
Uygulamanın başladığı 2017 yılında yüzde 13 seviyesinde olan atık geri kazanım oranı, her yıl istikrarlı bir şekilde artarak 2024 yılında yüzde 36,08'e, 2025 yılı itibarıyla ise yüzde 37,53'e ulaştı. Türkiye, mevcut eylem planları çerçevesinde bu oranı 2035 yılında yüzde 60'a, 2053 yılında ise yüzde 70 seviyesine çıkarmayı hedefliyor. Bugüne kadar ülke genelinde 217 bin bina ve yerleşkede Sıfır Atık Yönetim Sistemi'ne geçiş sağlandığı bildirildi. Ayrıca, toplumda çevre bilincini artırmak amacıyla gerçekleştirilen projelerle 28 milyon kişiye "sıfır atık" eğitimi verildi.
Depozito Yönetim Sistemi 53 İle Yayıldı
Projenin en önemli ayaklarından biri olan Depozito Yönetim Sistemi, Sakarya'da gerçekleştirilen pilot uygulamanın ardından ülke çapında hızla yaygınlaşıyor. An itibarıyla 53 ilde kullanıma sunulan sistem kapsamında, şehirlerin çeşitli noktalarına 834 adet depozito iade makinesi yerleştirildi.
Sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı 117 bine ulaşırken, iade edilen ambalaj atığı sayısı 12,5 milyonu geçti. Geri dönüşüme dahil edilen atıkların yüzde 64'ünü PET, yüzde 31'ini cam ve yüzde 5'ini alüminyum ambalajlar oluşturdu. Türkiye Çevre Ajansı, sistemin tüm ülkede yaygınlaştırılmasıyla yılda 25 milyar ambalajın geri dönüşüme kazandırılmasını ve ekonomiye yıllık 5,8 milyar liralık ek katkı yaratılmasını öngörüyor.
Tek Kullanımlık Plastiklere Yasak Yolda
Sıfır Atık hareketi, sadece atıkların geri dönüştürülmesini değil, kaynağında azaltılmasını da merkeze alıyor. Bu doğrultuda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, plastik kirliliği ile mücadelede yeni bir adım atmaya hazırlanıyor. Hazırlanan yeni yönetmelik taslağına göre; plastik çatal, kaşık, bıçak, tabak, içecek bardakları, pipetler ve kulak pamukları gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzı yasaklanacak. Bu düzenlemenin hayata geçmesiyle hem yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eş değer karbon salımının hem de 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Dünyaya İlham Veren Bir Model
Sıfır Atık Hareketi, ulusal sınırları aşarak Birleşmiş Milletler (BM) nezdinde de küresel bir çevre inisiyatifine dönüştü. Türkiye'nin öncülüğünde 105 ülkenin desteğiyle BM Genel Kurulu, 30 Mart tarihini "Uluslararası Sıfır Atık Günü" ilan etmişti. Ayrıca BM bünyesinde kurulan ve başkanlığını Emine Erdoğan'ın yürüttüğü Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu, uluslararası arenada çevre diplomasisinin merkezinde yer alıyor. Şu ana kadar 131 farklı ülkeden 438 binin üzerinde kişi, "Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı"nı imzalayarak bu çevre hareketine küresel ölçekte destek verdiğini duyurdu.