UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Safranbolu’da, Tarihi Çarşı’nın son sobacısı Vural Ersin, doğalgazın yaygınlaşması ve çırak yetişmemesi nedeniyle yok olmaya yüz tutan 42 yıllık baba mesleğini tek başına omuzluyor.
Karabük’ün tarihi konakları ve çarşılarıyla ünlü Safranbolu ilçesinde, bir dönemin vazgeçilmez zanaatlarından biri olan sobacılık, son temsilcisinin ellerinde yaşam mücadelesi veriyor. Tarihi Çarşı’da yankılanan çekiç seslerinin son sahibi olan 61 yaşındaki Vural Ersin, hem değişen ısınma alışkanlıklarına hem de zamana karşı direnerek dede ve baba mirası mesleğini sürdürmeye devam ediyor.
80 Yıllık Aile Geleneği
Ersin’in zanaatkarlık geçmişi, ailesinin üç kuşaktır sürdürdüğü bir geleneğe dayanıyor. Dedesi, 80 yıl önce Demirciler Çarşısı’nda sıcak demircilik yaparak tarım aletleri ve saban demirleri tamir ederken, babası bu mirası sobacılığa dönüştürdü. 1984 yılında babasının yanında çırak olarak mesleğe adım atan Vural Ersin, 42 yıldır aynı atölyede sac levhalara şekil veriyor.
2015 yılında emekli olmasına rağmen atölyesini kapatmayan Ersin, "Mesleği ikinci kuşak olarak sürdürüyorum ama bizden sonra yetişen hiç eleman olmadığı için bizimle bu meslek sona erecektir" diyerek sektörün geleceğine dair endişesini dile getirdi.
Satışlar Yüzde 95 Düştü
Doğalgazın hanelere girmesi ve modern ısınma yöntemlerinin yaygınlaşması, el yapımı sobalara olan talebi dramatik şekilde düşürdü. Vural usta, geçmiş yıllarda kış sezonu öncesi çevre ilçelerin pazarlarına giderek 400-500 soba sattıkları günleri özlemle anıyor. Bugün ise sezonluk satış rakamları 10 ila 20 adede kadar gerilemiş durumda.
Atölyesinde sadece kışlık odun sobası üretmeyen Ersin; kova, baca şapkası, baca küllüğü gibi yan ürünlerin yanı sıra yaz aylarında kullanılmak üzere mangal ve maltız (ayaklı taşınır ocak) imalatı da yapıyor.
Çırak Yetişmiyor, Zanaat Tarihe Karışıyor
Vural Ersin’i en çok üzen durumların başında, bu zanaatı devredecek bir halefinin bulunmaması geliyor. Kendi çocuklarının dahi farklı mesleklere yöneldiğini belirten Ersin, Tarihi Çarşı’daki diğer meslektaşlarının zamanla çatı aktarma gibi daha revaçta olan işlere yöneldiğini veya dükkanlarını kapattığını ifade etti.
Gençlerin bu tür el işçiliğine dayalı meslekleri tercih etmediğini vurgulayan son usta, üretim sürecini şu sözlerle özetledi: "1 metreye 2 metre sacı giyotin makasta kesiyoruz. Silindir makinesinde kenet yapıp tokmaklıyoruz. Kesme, kıvırma, puntalama ve perçinleme işlemlerinin ardından ayaklarını ve borularını ayarlayarak sobayı ortaya çıkarıyoruz."
Sağlığı elverdiği sürece çekiç sallamaya devam edeceğini belirten Vural Ersin, Safranbolu’nun yaşayan kültürel miraslarından biri olarak, Tarihi Çarşı’daki dükkanında son sobalarını üretmeye devam ediyor.