ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonlarıyla tırmanan jeopolitik kriz, küresel emtia piyasalarında derin bir ürün ayrışması yarattı. Lojistik ve tedarik endişeleri enerji, alüminyum ve bazı tarım ürünlerini zirveye taşırken, güçlenen dolar değerli metallerde sert satışlara yol açtı.
Bugünkü Haberler — Orta Doğu'da artan tansiyon ve ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, küresel piyasalarda taşları yerinden oynattı. Özellikle emtia piyasasında son bir ayda gözlemlenen ürün bazlı keskin ayrışmalar, yatırımcıların odak noktası haline geldi. Çatışmaların nakliye rotalarını ve tedarik zincirlerini vurması enerji ve gıda fiyatlarını yukarı çekerken, enflasyon beklentileri ve güçlenen dolar güvenli liman olarak görülen altın ve gümüşe ağır darbe vurdu.
Enerjide Fiyat Şoku: Petrol ve Gaz Zirvede
Çatışmaların yoğunlaşmasıyla birlikte enerji piyasasında arz endişeleri had safhaya ulaştı. Küresel gösterge niteliğindeki Brent petrolün varil fiyatı, krizin başından bu yana yaklaşık yüzde 31,4 oranında artarak 94,3 dolar seviyelerine yerleşti. Dönem dönem 119 dolara kadar tırmanan Brent petrol, böylece Rusya-Ukrayna Savaşı'nın en sıcak günlerinin yaşandığı Haziran 2022'den bu yana en yüksek seviyesini test etmiş oldu.
Doğal gaz cephesinde ise tablo çok daha çarpıcı. Hollanda merkezli TTF'de işlem gören doğal gaz kontratları yüzde 69 oranında değer kazandı. Özellikle dünyanın en büyük LNG tedarikçilerinden Katar'ın üretimini durdurması, küresel sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık yüzde 20'sinin piyasadan çekilmesine neden oldu ve fiyatlardaki ralliye ivme kazandırdı.
Değerli ve Baz Metallerde "Dolar" Baskısı
Enerji fiyatlarındaki yükselişin küresel enflasyonu yeniden alevlendireceği korkusu, ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz indirimlerini erteleyeceği beklentisini güçlendirdi. Bu durum doların değer kazanmasına ve tahvil faizlerinin yükselmesine neden olurken, değerli metallerde adeta bir çöküş yaşandı.
Ons bazında altın yüzde 13,3 değer kaybederek 4 bin 99,5 dolara, gümüş yüzde 21,8 düşüşle 61 dolara, platin yüzde 16,5 gerilemeyle 1.738,6 dolara ve paladyum yüzde 18 kayıpla 1.329,8 dolara kadar indi. Endüstriyel metallerde de benzer bir tablo görüldü. Bakır yüzde 8,4, çinko ise yüzde 8,6 oranında değer kaybetti.
Metaller arasındaki tek istisna ise alüminyum oldu. Katar ve Bahreyn'deki alüminyum üreticilerinin üretimi durdurması ve Orta Doğu'nun küresel üretimdeki yüzde 9'luk payının sekteye uğraması, alüminyum fiyatlarının yüzde 4,2 oranında yükselmesiyle sonuçlandı.
Tarım Ürünlerinde Gözler Bölgede
Hürmüz Boğazı başta olmak üzere bölgedeki deniz ticaretinin durma noktasına gelmesi tarım ürünlerine de yansıdı. Biyoyakıt talebinin de artmasıyla Chicago Ticaret Borsasında mısır yüzde 2,3, pirinç ise yüzde 2,5 oranında prim yaptı.
Ancak ABD'nin İran'a yönelik yeni bir saldırı planını ertelemesi ve bölgede olası bir diplomatik çözüm için müzakerelerin sürdüğüne dair haber akışları, buğday ve soya fasulyesinde yükselişleri sınırlandırdı. Kahve ve şekerde görülen çift haneli fiyat artışları ise büyük oranda Brezilya kaynaklı mevsimsel üretim sorunlarına bağlandı.
Günlük 11 Milyon Varil Petrol Kaybı
Uzmanlar, bölgedeki lojistik aksaklıkların sadece fiyata değil fiziki arza da ciddi zararlar verdiğine dikkat çekiyor. Bahçeşehir Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Rahmi İncekara'nın piyasa analizlerine göre, çatışmalar nedeniyle küresel petrol arzı her gün 11 milyon varil civarında kayıp yaşıyor. Bölgedeki çoğu ihracatçının sevkiyatları yüzde 95 oranında gerilerken, alternatif boru hatlarının kapasite yetersizliği piyasaları endişelendirmeye devam ediyor.
Çatışmaların devam etmesi ve nakliye krizinin derinleşmesi halinde, dünya genelindeki tüketicilerin daha uzun aylar boyunca yüksek yakıt maliyetleriyle baş başa kalabileceği uyarısı yapılıyor. Önümüzdeki dönemde piyasaların yönü, Orta Doğu'dan gelecek olası bir ateşkes veya yeni gerilim haberlerine göre şekillenmeye devam edecek.