Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) uzmanları tarafından hazırlanan yeni analize göre, küresel petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki yıkıcı etkisi eşel mobil sistemi sayesinde önemli ölçüde engelleniyor. Verilere göre, sistemin uygulanmadığı olası bir senaryoda petrol şoklarının enflasyona etkisi çok daha sert hissediliyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasında (TCMB) ekonomist olarak görev yapan Mert Gökcü ve yardımcı ekonomist Eren Sezer, bankanın resmi blog sayfası Merkezin Güncesi'nde "Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri" başlıklı bir analiz yayımladı. Hazırlanan rapor, uluslararası ham petrol fiyatlarında yaşanan dalgalanmaların yurt içi akaryakıt fiyatlarına ve tüketici enflasyonuna olan yansımalarını detaylı bir biçimde mercek altına aldı.
Analizde öne çıkan bulgulara göre, Brent petrol fiyatlarında yaşanan yüzde 10'luk bir artış, doğrudan ve dolaylı etkiler sonucunda 12 ayın sonunda tüketici enflasyonunu 1 puan artırıyor. Söz konusu etkinin 24 ay içerisindeki toplam boyutu ise yaklaşık 1,2 puan olarak hesaplanıyor.
Akaryakıtın Sepetteki Payı Yüzde 3,21
Çalışmada, 2026 yılı itibarıyla akaryakıt harcamalarının tüketici sepeti içerisinde yüzde 3,21 oranında bir paya sahip olduğu hatırlatıldı. Akaryakıt fiyatlarında meydana gelen artışlar, bu pay üzerinden enflasyona doğrudan etki ederken; başta ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda olmak üzere birçok temel sektörde maliyet artışlarına yol açarak dolaylı bir fiyat baskısı da yaratıyor.
Akaryakıt ürünlerinin fiyatı; rafineri ürün fiyatı, toptancı, dağıtıcı ve bayi marjları ile Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) gelir payı ve vergilerin toplamından oluşuyor. Raporda, Şubat 2026 dönemi verilerine göre maktu Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarının nihai satış fiyatı içerisindeki payının benzinde yüzde 26, motorinde yüzde 24 ve LPG'de yüzde 21 seviyelerinde olduğu belirtildi.
Enflasyonu 3,7 Puana Kadar Düşürücü Etkisi Var
Mart 2026'da yürürlüğe giren yeni eşel mobil uygulaması, ürün fiyatlarının arttığı dönemlerde vergi bileşeninde indirime gidilmesini sağlayarak fiyat oynaklığını azaltan otomatik bir dengeleyici mekanizma olarak işliyor. Analiz, bu sistemin enflasyon üzerindeki koruyucu kalkan işlevini farklı senaryolar üzerinden ortaya koydu.
TCMB uzmanlarının yaptığı projeksiyonlara göre, önümüzdeki 12 aylık süreçte (Mart 2026 - Şubat 2027) ortalama Brent petrol fiyatının 70 dolar seviyesinde gerçekleşmesi ve maliyetlerin fiyatlara birebir yansıması durumunda; eşel mobilin olmadığı bir senaryo, yıllık enflasyonu 1,9 puan yukarı çekiyor. Ancak eşel mobil mekanizmasının devrede olması, bu artışın 1,3 puan daha düşük (yalnızca yüzde 0,6) gerçekleşmesini sağlıyor.
Daha kötümser bir senaryoda, yani Brent petrolün ortalama 90 dolar olduğu bir durumda ise eşel mobil uygulamasının enflasyonu düşürücü ve dizginleyici etkisi 3,7 puana kadar ulaşıyor.
Merkez Bankası analizi, para politikasının doğrudan etki alanının dışında kalan ve jeopolitik risklerle şekillenen uluslararası enerji maliyetlerinin, eşel mobil gibi mekanizmalar sayesinde sınırlandırılabildiğini; bu durumun da Türkiye'nin dezenflasyon sürecine kritik bir katkı sunduğunu vurgulayarak sona eriyor.