Konya’daki antik Listra kentinde gün yüzüne çıkarılan ve 11. yüzyıla tarihlenen nadir "mühürlü bronz haç", uzman ellerde restore edildi. İçinde kutsal emanet saklandığı düşünülen ancak perçinlenerek kapatılan bu esrarengiz obje, açılmadan koruma altına alındı.
Konya’nın Meram ilçesinde, Hristiyanlık tarihi açısından büyük önem taşıyan ve İncil'de de adı geçen antik Listra (Lystra) kentinde yürütülen kazı çalışmalarında arkeoloji dünyasını heyecanlandıran bir keşif yapıldı. Hatunsaray ve Botsa mahalleleri sınırları içerisinde devam eden kazılarda bulunan, yaklaşık bin yıllık olduğu tahmin edilen mühürlü bir bronz haç, titiz bir restorasyon sürecinden geçerek kayıt altına alındı.
Kutsal Emanet Sandığı: "Röliker Haç"
Necmettin Erbakan Üniversitesi (NEÜ) Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. İlker Mete Mimiroğlu başkanlığında yürütülen kazılarda ele geçen eser, teknik olarak "röliker" (kutsal emanet saklama kabı) olarak adlandırılıyor. 9. ile 11. yüzyıllar arasına tarihlenen bu özel obje, genellikle azizlere ait kemik parçaları veya kutsal kabul edilen nesnelerin saklanması amacıyla kullanılıyor ve boyuna asılarak bir kolye gibi taşınıyordu.
Bölgedeki kazılarda daha önce de benzer eserlere rastlandığını belirten uzmanlar, bu son buluntuyu diğerlerinden ayıran en önemli özelliğin "kondisyonu" olduğunu vurguluyor. Arkeolojik kazılarda röliker haçlar genellikle kırılmış, kapakları kopmuş veya içi boşaltılmış halde bulunurken, Listra’daki bu örnek, üretildiği dönemde kapatıldığı haliyle, yani "mühürlü" olarak günümüze ulaştı.
Cerrahi Hassasiyetle Temizlendi
Bulunduğunda korozyona uğramış olan eser, Konya Arkeoloji Müzesi’nde görevli uzman restoratörler tarafından adeta bir cerrah titizliğiyle temizlendi. Üzerindeki geometrik motifler ve süslemeler, yapılan hassas çalışmalarla yeniden görünür hale getirildi.
Kazı Başkanı Doç. Dr. Mimiroğlu, eserin orijinalliğini bozmamak adına açılmadığını belirtti. Haçın kapaklarının perçinleme yöntemiyle kalıcı olarak birbirine tutturulduğuna dikkat çeken Mimiroğlu, "Bu eser bize büyük bir sürpriz oldu. Genelde parçalanmış halde bulduğumuz rölikerlerin aksine, bu haç hiç açılmamış. Perçinleri sağlam duruyor. Yüzyılların getirdiği bozulmayı temizleyerek eserin gelecek kuşaklara en sağlıklı şekilde aktarılmasını sağladık" değerlendirmesinde bulundu.
İçinde Ne Var?
Mühürlü olması nedeniyle iç kısmına müdahale edilmeyen haçın içi, arkeologlar ve tarih meraklıları için gizemini koruyor. Dışarıdan yapılan incelemelerde ve kapak aralığından bakıldığında içeride belirgin bir bulgu malzemesine rastlanmadığı ifade edildi.
Mimiroğlu, eserin yapısı hakkında şu detayları paylaştı: "Dışarıdan bakıldığında içinde bir nesne görünmüyor. Üst kısmında kefen parçası olduğu düşünülen bir kumaş kalıntısı mevcuttu. Ancak kapaklar perçinli olduğu için, o dönemde bu objenin bir daha açılmamak üzere kapatıldığını, yani ebedi bir mühürle kilitlendiğini anlıyoruz. Biz de bu tarihi mühre saygı duyarak eseri açmadan, bütünlüğünü koruyarak müzeye kazandırdık."
Listra: Aziz Pavlus’un Ayak İzleri
Kazıların sürdüğü Listra Antik Kenti, Hristiyanlığın yayılmasında kilit rol oynayan Aziz Pavlus’un (St. Paul) Anadolu yolculuğunda uğradığı duraklardan biri olmasıyla tanınıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle; Konya Büyükşehir Belediyesi, Meram Belediyesi ve Necmettin Erbakan Üniversitesi işbirliğinde yürütülen çalışmalarda, kilise kalıntıları ve mezar alanlarında haçların yanı sıra çok sayıda metal takı ve günlük kullanım eşyası da gün yüzüne çıkarılıyor.
Bulunan bu mühürlü haçın, bölgenin inanç turizmi potansiyeline ve arkeolojik envanterine önemli bir katkı sağlaması bekleniyor.