ABD’de Trump yönetiminin dış yardımları durdurma kararının ardından İngiltere ve Almanya gibi ülkelerin de benzer adımlar atması, küresel sağlık sistemini çöküşün eşiğine getirdi. The Lancet’te yayımlanan yeni bir araştırma, yardımların kesilmesi durumunda 2030 yılına kadar milyonlarca önlenebilir ölümün gerçekleşeceğini ortaya koydu.
Donald Trump liderliğindeki ABD yönetiminin dış yardımları askıya almasının üzerinden tam bir yıl geçti. Washington'ın bu radikal kararını İngiltere, Almanya ve Kanada gibi gelişmiş ekonomilerin bütçe kısıntıları izlerken, tıp dünyasının en saygın yayınlarından The Lancet’te yayımlanan kapsamlı bir araştırma, tablonun vahametini gözler önüne serdi. Araştırmacılar, küresel yardım akışındaki kesintilerin mevcut hızla devam etmesi halinde, 2030 yılına kadar dünya genelinde ilave 9,4 milyon ölümün gerçekleşebileceğini öngörüyor.
En Büyük Bedeli Çocuklar Ödeyecek
Yayımlanan rapor, yardım musluklarının kesilmesinin en ağır faturasının savunmasız gruplara çıkacağını vurguluyor. 2030 yılına kadar yaşanması beklenen 9,4 milyon ilave ölümün yaklaşık 2,5 milyonunun 5 yaş altı çocuklardan oluşacağı tahmin ediliyor.
Araştırma ekibi, mevcut kesintilerin daha da derinleştiği "kötü senaryo" analizini de paylaştı. Buna göre, eğer donör ülkeler yardımları daha agresif bir şekilde kısarsa, 2030’a kadar yaşanacak ek can kaybı 22,6 milyona kadar yükselebilir.
"Kırılgan Sistemler Çöküyor"
Çalışmanın koordinatörü ve ISGlobal Araştırma Profesörü Davide Rasella, kalkınma yardımlarının son yirmi yılda küresel sağlık mimarisinin temel taşı olduğunu hatırlattı. Rasella, "2002-2021 yılları arasında yapılan yardımlar sayesinde 5 yaş altı çocuk ölümleri yüzde 39, HIV/AIDS kaynaklı ölümler yüzde 70 ve sıtma kaynaklı ölümler yüzde 56 oranında azaldı. Bu desteğin geri çekilmesi, bugüne kadar elde edilen tüm kazanımları yok edecektir" ifadelerini kullandı.
Sahadaki durumun ciddiyetine dikkat çeken Mülteciler Uluslararası Başkanı Jeremy Konyndyk de kesintilerin etkisinin şimdiden hissedildiğini belirtti. Konyndyk, "Bu sadece geleceğe dair bir projeksiyon değil, kesintiler şimdiden insanları öldürüyor. Sağlık sistemleri çöküyor ve birçok bölgede krizin boyutunu ölçecek veri dahi toplanamıyor" uyarısında bulundu.
ABD: "Eski Model Verimsiz"
Washington yönetimi ise eleştirilere karşı yeni bir ekonomik model savunusunda bulunuyor. ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan üst düzey bir yetkili, söz konusu araştırmanın "verimsiz ve eski küresel kalkınma anlayışını tek çözüm olarak sunduğunu" iddia etti. Yetkili, yeni dönemde "doğrudan yardım yerine ticaret ve yatırıma öncelik verilmesini" hedeflediklerini belirterek, klasik yardım modelinin sürdürülebilir olmadığını savundu.
Kesintiler Zincirleme Etki Yarattı
ABD’nin başlattığı yardım kesintisi dalgası, diğer G7 ülkelerinde de karşılık buldu. İngiltere, Almanya ve Kanada’nın planlanan bütçe kısıntılarının bu yıl içinde ve 2027'de tam olarak yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Küresel Kalkınma Merkezi (Center for Global Development) tarafından yapılan ayrı bir analizde ise sadece ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) kaynaklı kesintilerin 2025 yılında 500 bin ila 1 milyon arasında ek ölüme neden olmuş olabileceği belirtildi. Merkez, bu tablonun devam etmesi halinde gelecekte her yıl 670 bin ila 1,6 milyon arasında ilave can kaybı yaşanabileceği konusunda uyarıyor.