Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti eş finansmanıyla yürütülen IPARD-III programı, kırsal kalkınma hamlesinde yatırımcıların odak noktası oldu. Hibe desteklerinden yararlanan iller arasında Şanlıurfa zirveye yerleşirken, gıda işleme ve hayvancılık sektörleri aslan payını aldı.
Tarım ve orman sektörlerinde sürdürülebilir kalkınmayı hedefleyen Avrupa Birliği Katılım Öncesi Kırsal Kalkınma Programı (IPARD-III), Türkiye'nin 81 ilinden yatırımcıların yoğun ilgisiyle karşılaştı. Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) verilerine göre, programın başladığı günden bu yana sağlanan hibelerle kırsal alanlarda modernizasyon ve teknoloji kullanımı hız kazanırken, istihdam rakamlarında da belirgin bir artış gözlendi.
Şanlıurfa Zirvede, Anadolu Üretiyor
IPARD-III kapsamında bugüne kadar onaylanan projelerin coğrafi dağılımı, yatırım iştahının Anadolu'nun dört bir yanına yayıldığını ortaya koydu. İl bazlı hibe dağılımında Şanlıurfa, 404 milyon 896 bin liralık destek tutarıyla listenin ilk sırasında yer aldı.
Şanlıurfa'yı, termal turizm ve hayvancılıktaki potansiyeliyle öne çıkan Afyonkarahisar 244 milyon 925 bin lirayla takip ederken, sanayi ve tarımın başkenti Bursa 234 milyon 923 bin liralık hibe kullanımıyla üçüncü sırada kendine yer buldu. Bu illeri sırasıyla Nevşehir ve Kahramanmaraş izledi. Yatırımların sadece belirli bölgelerle sınırlı kalmayıp, İç Anadolu'dan Güneydoğu'ya kadar geniş bir yelpazeye yayılması, programın kapsayıcılığını gözler önüne serdi.
En Büyük Pay Meyve ve Sebze İşlemeye
Sektörel bazda incelendiğinde, tarımsal sanayiye dönüşümün hızlandığı görülüyor. Destek pastasında en büyük dilimi, 1 milyar 276 milyon lirayla "meyve ve sebzelerin işlenmesi ve pazarlanması" sektörü aldı. Bu alanı, 1 milyar 203 milyon liralık hibe tutarıyla kırmızı et üreten işletmeler takip etti.
Bitkisel üretimin çeşitlendirilmesi, kırsal turizm ve süt üreten işletmeler de yüz milyonlarca liralık destekle yatırımcıların en çok tercih ettiği diğer alanlar oldu. Özellikle kırsal turizm ve rekreasyon faaliyetlerine ayrılan 743 milyon liralık kaynak, tarım dışı gelirlerin artırılması açısından kritik bir rol oynuyor.
Kadın ve Genç Girişimcilere Pozitif Ayrımcılık
Programın en dikkat çeken yönlerinden biri de kadın ve genç girişimcilere sağladığı avantajlar oldu. IPARD desteklerinde kadınlara ve 40 yaş altı genç yatırımcılara proje puanlamalarında ek avantajlar sağlanırken, hibe oranları da bu gruplar için artırımlı olarak uygulanıyor.
Verilere göre, bugüne kadar kadın yatırımcıların hayata geçirdiği 7 bin 536 projeye toplam 32,5 milyar lira hibe sağlandı. Bu rakam, toplam hibelerin yüzde 33'ünü oluşturuyor. Genç yatırımcılar ise programdan en fazla yararlanan grup olarak öne çıkıyor. AB kırsal kalkınma hibelerinin yüzde 67'si genç girişimcilere aktarılırken, bu kapsamda 14 bin 813 projeye 66,5 milyar lira destek verildi.
209 Milyar Liralık Yatırım Hareketi
IPARD programlarının genel bilançosu, kırsal ekonomideki dönüşümün boyutunu net bir şekilde ortaya koyuyor. Uygulamanın başladığı 2011 yılından bu yana ülke genelinde desteklenen 27 binin üzerinde proje ile reel fiyatlarla 99,1 milyar lira hibe kullandırıldı. Bu hibeler çarpan etkisiyle 209,6 milyar liralık dev bir yatırım hacmine dönüştü.
Söz konusu yatırımların tamamlanmasıyla birlikte 106 bin kişiye istihdam kapısı açıldı. Son dönemde IPARD-III çerçevesinde çıkılan çağrılarla birlikte, sözleşmesi imzalanan binlerce yeni projenin tamamlanmasıyla ülke ekonomisine yaklaşık 18,4 milyar lira değerinde yeni tesislerin kazandırılması hedefleniyor.