Ermenistan'ın işgal döneminde döşediği yüz binlerce mayının temizlenmesi için Azerbaycan tarafından başlatılan çalışmalar beşinci yılını geride bıraktı. Bölgenin tamamen güvenli hale getirilmesi için devasa kaynaklar seferber edilse de, tespit edilemeyen patlayıcılar geri dönüş sürecini zorlaştıran en büyük risk unsuru olmayı sürdürüyor.
Azerbaycan'ın 2020 yılının sonbaharında İkinci Karabağ Savaşı ile kontrolü yeniden sağladığı topraklarda yürütülen mayın temizleme operasyonları, aradan geçen beş yılı aşkın süreye rağmen yoğun bir biçimde devam ediyor. Ermenistan'ın yaklaşık 30 yıl süren işgali boyunca bölgeye yerleştirdiği anti-personel ve anti-tank mayınları, çatışmaların sona ermesinin üzerinden yıllar geçmesine rağmen hem siviller hem de bölgede görev yapan askeri personel için ölümcül bir tehdit oluşturuyor.
Azerbaycan Mayın Temizleme Ajansı (ANAMA) koordinasyonunda yürütülen çalışmalarda, bugüne kadar on binlerce hektarlık alan patlayıcılardan arındırıldı. Çalışmalara uzman personel, mayın arama köpekleri ve uzaktan kumandalı modern mayın temizleme makineleri katılıyor. Ancak bölgenin dağlık coğrafyası, mevsimsel zorluklar ve toprağın altına gizlenmiş mühimmatın yoğunluğu, operasyonların hızını yavaşlatıyor.
Haritaların Yetersizliği Süreci Zorlaştırıyor
Savaşın sona ermesinin ardından Ermenistan tarafından Azerbaycan'a teslim edilen mayın haritalarının doğruluk payının oldukça düşük çıkması, sahadaki en büyük engellerden biri olarak gösteriliyor. Bağımsız uzmanlar ve Azerbaycanlı yetkililer, verilen haritaların gerçek mayın tarlalarının sadece küçük bir kısmını kapsadığını ve işaretlenen bölgeler ile sahadaki gerçekliğin çoğu zaman uyuşmadığını vurguluyor. Bu durum, temizleme ekiplerinin her bir metrekareyi adeta iğneyle kuyu kazar gibi taramasını zorunlu kılıyor.
Can Kayıpları Sürüyor
Bölgedeki mayın kirliliği, yalnızca ekonomik ve altyapısal bir engel değil, aynı zamanda ciddi bir insan hakları sorunu yaratıyor. 10 Kasım 2020'de imzalanan üçlü bildiriden bu yana, aralarında eski yurtlarına dönmeye çalışan sivillerin, altyapı inşaatlarında çalışan işçilerin ve basın mensuplarının da bulunduğu yüzlerce kişi mayın patlamaları sonucu hayatını kaybetti veya ağır yaralandı.
Azerbaycan hükümetinin "Büyük Dönüş" adını verdiği ve yerinden edilmiş yüz binlerce kişinin anavatanlarına geri dönmesini hedefleyen projenin takvimi de doğrudan bu temizlik çalışmalarının seyrine bağlı. Yeni yolların, havalimanlarının, elektrik ve su şebekelerinin inşa edildiği bölgelerde güvenliğin tam olarak sağlanabilmesi için uluslararası toplumdan da teknik ve mali destek talep edilmeye devam ediliyor. Uzmanlar, Karabağ ve çevresinin mayınlardan tamamen arındırılmasının on yıllar alabileceğini öngörüyor.