Tarımsal üretim ve gıda tedarik zincirleri, ülkelerin savunma stratejilerinde başrol oynamaya başladı. Uzmanlara göre, gıda kaynaklarını ve su hatlarını kontrol eden devletler, küresel diplomaside sarsılmaz bir stratejik avantaja sahip.
Dünya genelinde artan nüfus, iklim krizleri ve bölgesel çatışmalar, gıdayı temel bir ihtiyaç olmaktan çıkarıp doğrudan bir ulusal güvenlik meselesi haline getirdi. Savunma ve dış politika planlamalarında artık askeri gücün yanı sıra tarımsal bağımsızlık da öncelikli başlıklar arasında yer alıyor.
Birleşmiş Milletler (BM) Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) yetkilileri ve gıda politikaları uzmanları, kıtlık ve tedarik zincirindeki kırılmaların toplumsal huzursuzlukları tetikleyen en büyük risk çarpanlarından biri olduğuna dikkat çekiyor. Yüksek enflasyon ve temel gıdaya erişim sorunlarının, ülkelerin iç istikrarını doğrudan tehdit ettiği belirtiliyor.
BM FAO Tarım ve Gıda Ekonomisi Bölümü Direktörü David Laborde, günümüzde 673 milyon insanın kronik açlık yaşadığını ve gıda güvenliğinin diplomasiyle iç içe geçtiğini vurguluyor. Gıda arzını veya komşu bölgelerin beslenme olanaklarını kontrol eden ülkelerin büyük bir jeopolitik üstünlük elde ettiğini belirten Laborde, "Ulusal güvenlik ile gıda güvenliği artık birbirine sıkı sıkıya bağlı." değerlendirmesini yapıyor. Geçmişte yaşanan "Arap Baharı" sürecinde yüksek gıda fiyatlarının kitleleri nasıl sokağa döktüğü, bu bağın en somut örneklerinden biri olarak gösteriliyor.
Açlığın yalnızca yoksullukla ilgili ekonomik bir gösterge olmadığını belirten Gıda Politikaları Uzmanı Kunter İlalan ise meselenin güvenlik boyutuna dikkat çekiyor. İlalan'a göre gıda güvensizliği toplumsal düzenin en alt katmanlarını çökerterek, milis ağları ve yasa dışı örgütler için bir insan kaynağı ve meşruiyet zemini yaratıyor. Bu durum, gıdayı doğrudan bir "çatışma üretme kapasitesi" haline getiriyor.
Küresel gıda üretim haritasının iklimsel şoklar, enerji maliyetleri ve savaşlar gölgesinde yeniden şekillendiği bu dönemde, coğrafi konumların önemi de artıyor. Avrupa, Orta Doğu, Kafkasya ve Karadeniz havzasının kesişim noktasında bulunan Türkiye'nin, gıda tedarik hatlarında yalnızca bir "üretici" değil, "düzen kurucu" bir aktör olma potansiyeli taşıdığı ifade ediliyor.
Uzmanlar, Türkiye'nin doğru stratejilerle küresel koridor jeopolitiğinde belirleyici bir güç olabileceğini belirtirken, tarımsal girdilerde (gübre ve enerji) dışa bağımlılık ile iklim değişikliğine bağlı su stresi gibi alanların ülkenin aşması gereken temel kırılganlıklar olduğunun altını çiziyor. Gelecekte diplomasinin masasında, silahlar kadar tahıl silolarının doluluk oranlarının da belirleyici olacağı öngörülüyor.