Uzmanlar Meclisi tarafından İran’ın yeni dini lideri olarak seçilen 57 yaşındaki Mücteba Hamaney, ülkesini çatışmaların ve iç siyasi belirsizliklerin gölgesinde devralıyor. Devlet tecrübesi bulunmayan yeni liderin, iç dengeleri nasıl kuracağı ve dış politikadaki savaş durumunu nasıl yöneteceği otoritesinin sınırlarını belirleyecek.
İran’da 1989 yılından bu yana ülkenin en üst düzey otoritesi olan Ayetullah Ali Hamaney’in 28 Şubat'ta ABD ve İsrail saldırılarında hayatını kaybetmesinin ardından başlayan liderlik arayışı sona erdi. İran Uzmanlar Meclisi, 9 Mart'ta gerçekleştirdiği oturumda 57 yaşındaki Mücteba Hamaney’i babasının halefi ve ülkenin yeni Devrim Rehberi olarak seçtiğini duyurdu. Bu kararla birlikte İran siyasetinde tarihi bir sayfa açılmış oldu.
Yeni dini liderin seçimi, liyakat ve tecrübe ekseninde çeşitli tartışmaları da beraberinde getirdi. Bugüne kadar herhangi bir resmi devlet görevinde bulunmayan ve ağırlıklı olarak Kum kentindeki dini eğitim faaliyetleriyle tanınan Mücteba Hamaney'in, sistem içi rekabeti ve olası krizleri tırmandırmamak adına "uzlaşı adayı" olarak öne çıktığı belirtiliyor. Diğer adaylara kıyasla siyasi arenada daha az yıpranmış bir figür olması, bu kararda etkili olan ana unsurların başında geliyor.
Liderlik Otoritesi: Şekli mi, Gerçek mi?
Mücteba Hamaney'in liderliğinin ilk aşamalarında mutlak bir hakimiyetten ziyade şekli bir otorite sergileyeceği öngörülüyor. Babası Ali Hamaney'in de 1989 yılında Ayetullah Humeyni'nin vefatının ardından benzer liyakat tartışmalarıyla göreve geldiği ve ilk dönemlerinde gücünü konsolide etmekte zorlandığı biliniyor.
Yeni liderin en büyük iç sınavı, devletin kritik kurumları üzerinde kontrol sağlamak olacak. Kendi siyasi kadrosunu henüz oluşturmamış olan Mücteba Hamaney'in, özellikle geçiş sürecinde sistem içindeki nüfuzunu artırmak isteyebilecek Devrim Muhafızları Ordusu ile nasıl bir denge kuracağı merak konusu. Öte yandan Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan liderliğindeki sivil kanat ile anayasal yetki paylaşımları konusunda yaşanabilecek olası güç asimetrisi de Tahran siyasetini şekillendirecek faktörler arasında yer alıyor.
Öncelikli Gündem: Bölgesel Savaş ve Ateşkes İhtiyacı
Mücteba Hamaney’in masasında bekleyen en acil ve kritik dosya ise 28 Şubat'ta patlak veren savaş durumu. ABD ve İsrail ile yaşanan askeri gerilimin ortasında göreve gelen yeni lider, savaş ve yaptırım yorgunu bir ülkeyi yönetmek zorunda. ABD Başkanı Donald Trump'ın 10 Mart'ta yaptığı açıklamada, operasyonların büyük ölçüde sonuna gelindiğini belirtmesi, ufukta bir ateşkes ihtimalinin belirdiğine işaret ediyor.
İran'ın bu süreçte sadece ABD ve İsrail ile değil, karşılıklı saldırıların hedefi haline gelen bölge ülkeleriyle de diplomatik ilişkilerini onarması gerekecek. Özellikle Türkiye'nin, gerilimin tırmanmasını önlemeye yönelik yürüttüğü itidalli politika ve diplomatik çabalar, İran'ın komşularıyla güven tazeleyebilmesi ve bölgesel istikrarın yeniden tesisi için kilit bir rol oynayabilir. Yeni liderin iç siyasetteki gücü kadar, dış politikada atacağı bu pragmatik adımlar da onun yönetiminin uzun vadedeki kaderini çizecek.