Son dönemde işletmelerin vergi veya komisyon maliyetinden kaçınmak için sıkça başvurduğu IBAN ile ödeme yöntemi, vatandaşlar için ciddi hukuki riskleri beraberinde getiriyor. Hukukçular, açıklama kısmının boş bırakılmaması ve tanınmayan hesaplara para gönderilmemesi konusunda uyarıyor.
Vatandaşların günlük alışverişlerinde kredi kartı yerine IBAN üzerinden para transferini tercih etmesi veya işletmeler tarafından buna zorlanması, beklenmedik hukuki ve mali sorunlara kapı aralıyor. Uzmanlar, özellikle açıklama kısmı boş bırakılan veya "diğer" seçeneği ile geçiştirilen ödemelerin, ileride göndericiyi "şüpheli işlem" soruşturmalarının ortasında bırakabileceğine dikkat çekiyor.
"İşlem Sebebi Mutlaka Yazılmalı"
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan TOBB ETÜ Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Olgun Değirmenci, IBAN yoluyla para göndermenin hukuki olarak bir "sebebe dayalı işlem" olduğunu vurguladı. Transferin açıklama kısmına ödeme gerekçesinin net bir şekilde yazılmasının, gelecekte yaşanabilecek yanlış anlaşılmaları önleyeceğini belirten Değirmenci, şu ifadeleri kullandı:
"Eğer IBAN üzerinden yapılan gönderim bir sözleşme karşılığı veya hizmet bedeli ise bu durum mutlaka not düşülmelidir. Para gönderilen hesabın sahibi, Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında takip edilen biri olabilir. Sizin gönderdiğiniz para suç geliri olmasa dahi, karşı tarafın terör veya suç örgütü bağlantılı bir hesabı varsa, gönderici olarak siz de o örgütlenmeyle irtibatlı olduğunuz şüphesiyle karşı karşıya kalabilirsiniz."
Kayıt Dışı Ekonomi ve Vergi Cezası Riski
Sadece ceza hukuku açısından değil, vergi hukuku açısından da IBAN transferlerinin riskli olduğuna değinen Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mali Hukuk Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Çolak, kayıt dışılıkla mücadele süreçlerinin sıkılaştığını hatırlattı.
Çolak, işletme sahiplerinin şahsi hesaplarına yapılan ödemelerin riskine işaret ederek, "Bir işletmeden mal veya hizmet alıyorsanız, ödemeyi o işletmenin resmi banka hesabına yapmaya özen gösterin. İşletme sahibinin veya bir çalışanının şahsi IBAN'ına gönderim yapmaktan kaçının" uyarısında bulundu.
İspat İçin Detaylı Açıklama Şart
Uzmanlar, açıklama kısmına sadece "ödeme" yazmak yerine; "araç tamir bedeli", "kira ödemesi", "özel ders ücreti" veya "taksi ücreti" gibi somut ifadelerin yazılmasını öneriyor. Prof. Dr. Çolak, bu tür detayların ticari uyuşmazlıklarda gönderici için hayati birer kanıt niteliği taşıdığını belirtti.
Açıklamasız ve belgesiz yapılan transferlerin, Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) veya vergi müfettişleri tarafından yapılan incelemelerde "izah edilemeyen para hareketi" olarak değerlendirilebileceği, bunun da hem alıcı hem de gönderici için cezalı vergilendirme veya adli soruşturma süreçlerini başlatabileceği ifade ediliyor.
Hukukçuların ortak tavsiyesi net: Tanımadığınız veya teyit etmediğiniz IBAN numaralarına para göndermeyin, gönderimlerinizde mutlaka hizmetin ne olduğuna dair kısa bir not düşün ve mümkünse ödeme karşılığında fatura veya fiş talep edin.