Ortadoğu'da ABD, İsrail ve İran arasında devam eden çatışmaların Hürmüz Boğazı'ndaki ticareti durma noktasına getirmesiyle, küresel jet yakıtı fiyatları sadece bir ay içinde iki katına çıkarak rekor seviyeye ulaştı.
Orta Doğu'da bir aydır devam eden ve bölgesel krize dönüşen ABD, İsrail ve İran eksenli çatışmalar, küresel enerji tedarik zincirinde ağır tahribat yaratmaya devam ediyor. Basra Körfezi'ni dünya pazarlarına bağlayan stratejik Hürmüz Boğazı'nda artan güvenlik riskleri ve ticari geçişlerin kesintiye uğraması, özellikle havacılık sektörünü derinden etkileyen bir fiyat şokuna neden oldu.
Küresel günlük petrol talebinin yüzde 20'sine denk gelen yaklaşık 20 milyon varillik (15 milyon varili ham petrol, 5 milyon varili rafine ürün) akışın sağlandığı boğazdaki tıkanıklık, Brent petrolün varil fiyatını 100 doların üzerine taşıdı. Bu arz daralmasından en çok etkilenen ürünlerin başında ise jet yakıtı geliyor.
Fiyatlar Bir Ayda İkiye Katlandı
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre, 27 Şubat tarihinde varil başına 99,4 dolar seviyesinde olan küresel jet yakıtı endeksi, tedarik endişeleri ve artan risk primlerinin etkisiyle 27 Mart itibarıyla 195,2 dolara yükseldi. Tonaj bazında fiyatlar 1541 dolara ulaşırken, fiyatlardaki bir aylık artış yüzde 95,2 olarak kaydedildi.
S&P Global Energy ve Platts verileri de bu rekor yükselişi doğruluyor. Kuzeybatı Avrupa pazarında maliyet, sigorta ve navlun (CIF) dahil jet yakıtı fiyatı, bir ay içinde 873,2 dolardan 1704,5 dolara fırladı. Sigorta primlerindeki sert artışlar ve gemilerin Ümit Burnu gibi çok daha uzun ve maliyetli rotalara yönelmesi, navlun bedellerini de eşine az rastlanır seviyelere çıkardı.
En Kırılgan Bölge Avrupa
Hürmüz Boğazı'ndaki krizden en fazla etkilenen pazarların başında Avrupa geliyor. IATA verilerine göre Avrupa, toplam jet yakıtı ihtiyacının yaklaşık yüzde 30'unu doğrudan Basra Körfezi'nden karşılıyor. Normal şartlarda bölgeden Kuzeybatı Avrupa'ya günlük 177 bin varil, Güney Avrupa ve Doğu Akdeniz'e ise 31 bin varil jet yakıtı sevkiyatı yapılıyordu.
Asya pazarı da mevcut durumdan olumsuz etkileniyor. Hürmüz Boğazı'ndan geçen ham petrolün yüzde 80'inden fazlasının Asya'ya yönelmesi nedeniyle, Çin ve Hindistan gibi dev alıcıların iç pazarlarındaki rafinaj faaliyetleri için gerekli hammaddeye erişimi giderek zorlaşıyor.
Uçak Biletlerine Zam Yolda
Havayolu şirketlerinin toplam giderleri içinde en büyük paya sahip olan jet yakıtındaki bu dramatik yükseliş, maliyetleri doğrudan bilet fiyatlarına yansıtmaya hazırlanıyor. Dünyanın en büyük havayolu şirketlerinden United Airlines'ın Üst Yöneticisi (CEO) Scott Kirby, maliyet baskılarına dikkat çekerek, operasyonların sürdürülebilmesi için uçak bileti fiyatlarında en az yüzde 20 oranında bir artış yapılması gerektiğini ifade etti. Sektör uzmanları, krizin uzaması halinde iptallerin ve bilet fiyatlarındaki dalgalanmaların artabileceği uyarısında bulunuyor.