Orta Doğu'da şiddetlenen savaş ve Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyat kesintileri, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki dev tesislerde üretimin durmasına yol açtı. Küresel piyasalara haftada 1,5 milyon ton LNG akışı kesilirken, Avrupa'da doğal gaz fiyatları hızla yükseliyor.
ABD, İsrail ve İran arasında tırmanan çatışmalar ve karşılıklı saldırılar, küresel enerji piyasalarında tarihi bir arz şokuna neden oluyor. Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyatların güvenlik gerekçesiyle aksaması sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretini durma noktasına getirirken, pazara her hafta yaklaşık 1,5 milyon ton (2,2 milyar metreküp) LNG'nin ulaşamadığı hesaplanıyor.
Çatışmaların ilk haftasında, yıllık 80 milyon ton LNG ihracat kapasitesine sahip Katar'daki Ras Laffan tesisi ile Birleşik Arap Emirlikleri'ne (BAE) ait 4,6 milyon ton kapasiteli Das Island tesislerinde üretim tamamen durduruldu. Dünyanın en büyük tedarikçilerinden biri olan Katar Enerji şirketi, 4 Mart'ta yaşanan saldırıların ardından "mücbir sebep" ilan ederek faaliyetlerine ara verdi.
19 günü geride bırakan kriz boyunca toplam 4 milyon ton LNG'nin piyasaya sunulamadığı tahmin ediliyor. Çatışmalar dursa dahi Katar'ın üretime yeniden başlamasının haftalar sürebileceği belirtilirken, bu durum küresel LNG pazarının yaklaşık yüzde 20'sini oluşturan arzın akıbeti konusunda belirsizlik yaratıyor.
Avrupa Gaz Fiyatlarında Sert Yükseliş
Arz endişeleri Avrupa ve Asya piyasalarında fiyatların hızla tırmanmasına yol açtı. Avrupa doğal gaz ticaretinin merkezi olan Hollanda TTF'de nisan vadeli kontratlar, 27 Şubat'ta megavatsaat başına 31 avro seviyesindeyken çatışmaların ikinci haftasında 56,4 avroya kadar tırmandı. Fiyatlar halihazırda 52 avro bandında seyrediyor.
ICIS Küresel Gaz ve LNG Baş Analisti Alex Siow'un değerlendirmelerine göre, Katar ve BAE'nin toplam 85 milyon tonluk üretim kapasitesinin şu an devre dışı kalması, Asya ve Avrupa'da farklı stratejilerin benimsenmesini zorunlu kılıyor. Siow, Çin ve Hindistan'ın 2022'de olduğu gibi yakıt değişimi ve sanayi kesintileriyle "talep yıkımına" giderek talebi düşüreceğini öngörürken, Japonya ve Güney Kore'nin ise spot piyasadan alımlar yapmasının beklendiğini vurguluyor. Güney Kore'nin doğan boşluğu doldurmak adına nükleer santrali devreye girene kadar kömür üretimini artırabileceği de ifade ediliyor.
ABD'nin Pazardaki Etkisi Artıyor
Katar'ın Avrupa'nın yıllık gaz talebindeki payının 9,3 milyon ton ile görece düşük bir seviyede bulunduğunu belirten uzmanlar, Avrupa'nın bu açığı ABD'den gelecek LNG kargoları ile telafi edebileceğine dikkat çekiyor.
Petrol İhraç Eden Arap Ülkeler Örgütü (OAPEC) Küresel Gaz Piyasaları Uzmanı Wael Hamed Abdel Moati, mevcut durumu 2022 yılındaki Rusya-Ukrayna savaşı sonrası yaşanan krizle kıyaslayarak, Hürmüz Boğazı'ndaki kesintinin çok daha geniş küresel etkilere sahip olduğunun altını çiziyor. Uzmanlara göre bu şok, kısa ve orta vadede ABD'nin küresel LNG piyasasındaki üretim ve ihracat kapasitesini artırması yönünde güçlü bir kaldıraç işlevi görecek.