ABD ve İsrail'in İran'a yönelik operasyonlarıyla başlayan kriz, küresel ticaretin can damarı Hürmüz Boğazı'nda ticari denizciliği durma noktasına getirdi. Mart ayının ilk 23 gününde boğazdan geçen toplam gemi sayısı sadece 144 olurken, bu rakam kriz öncesi dönemde tek bir günde kaydedilen geçiş hacmine denk geliyor.
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a başlattığı askeri saldırıların ardından tırmanan gerilim, küresel enerji ve emtia sevkiyatının en kritik dar boğazlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda trafiği adeta felç etti. Mart ayının başından 23'üne kadar olan süreçte boğazdan yalnızca 144 ticari geminin geçiş yapabilmesi, bölgesel savaşın uluslararası tedarik zincirine vurduğu ağır darbeyi gözler önüne seriyor. Kaydedilen bu 23 günlük toplam gemi sayısı, çatışmalar başlamadan önce boğazdan bir günde geçen ortalama gemi sayısıyla aynı seviyede bulunuyor.
Küresel Ticaretin Yüzde 20'si Tehlikede
Basra Körfezi'ni Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına bağlayan Hürmüz Boğazı, kriz öncesi dönemde küresel günlük petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yüzde 20'sini tek başına karşılıyordu. Aynı zamanda deniz yoluyla yapılan dünya gübre ticaretinin üçte biri de bu rotadan sağlanıyor, sevkiyatın en büyük alıcılarını ise Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore oluşturuyordu.
Uluslararası denizcilik verilerine göre, bölgede tansiyon yükselmeden önce Hürmüz Boğazı'ndan günde ortalama 138 ticari gemi geçiş yapıyordu. ABD ve İsrail saldırılarının başladığı ilk gün olan 28 Şubat'ta bu sayı 84'e gerilerken, asıl keskin düşüş takip eden günlerde yaşandı.
"U Dönüşü" Yapan Gemiler ve Asya'ya Kayıtlı Filolar
İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun bölgedeki hasım ülkelerle bağlantılı ticari gemilere yönelik tehditleri ve fiili kapatma uyarıları sonrasında birçok dev yük gemisi boğaza girmeden rotasını çevirdi. Trafik 1 Mart'ta 16 gemiye kadar düşerken, izleyen günlerde geçişler daha da azaldı.
1-23 Mart tarihleri arasında gerçekleşen toplam 144 geçişin 76'sını sıvı yakıt tankerleri, 53'ünü kuru yük gemileri ve 15'ini LPG gemileri oluşturdu. Bu süreçte sıvı yakıt tankerlerinin 43'ü dolu halde seyrini tamamlarken, geçen gemilerin büyük bir kısmının İran bayraklı olduğu veya Çin, Hindistan, Güney Kore, Singapur gibi Asya ülkelerine ait olduğu belirlendi.
Kuru Yük Gemileri Boş Geçiyor
Enerji tedarikinin yanı sıra emtia taşımacılığında da benzer bir tablo yaşanıyor. Belirtilen tarihlerde boğazı kullanan 53 kuru yük gemisinden sadece 14'ünün yüklü olması dikkat çekti. Kalan gemilerin büyük kısmının, Basra Körfezi'ndeki limanlardan yeni yük almak üzere bölgeye boş giriş yaptığı anlaşıldı.
Öte yandan, denizcilik takip sistemlerinden alınan verilere göre, geçiş yapan az sayıdaki geminin bölgedeki güvenli koridorları kullanmaya çalıştığı, bazılarının ise kimliklerini ve varış noktalarını gizleyen "zombi gemi" yöntemlerine başvurduğu rapor ediliyor. Çatışmaların uzaması durumunda, Hürmüz Boğazı'ndaki bu benzeri görülmemiş trafiğe kapanma halinin Asya ve Avrupa pazarlarında ciddi bir enerji darboğazı yaratmasından endişe ediliyor.