Akıllı telefonların sunduğu "mekansızlık" ve "erişilebilirlik" özellikleri, dijital kumar bağımlılığını görülmemiş bir hızla yaygınlaştırıyor. Uzmanlar, sanal kumarın eğitimli ve iş sahibi kesimi hedef alan bir sarmala dönüştüğü konusunda uyarıyor.
Anadolu Üniversitesi Sosyal Medya ve Dijital Güvenlik Eğitim, Uygulama ve Araştırma Merkezi (SODİGEM) Müdürü Prof. Dr. Adile Aşkım Kurt, dijital teknolojilerin getirdiği kolaylıkların, kumar bağımlılığı gibi ciddi bir tehdidi nasıl körüklediğine dair çarpıcı veriler paylaştı. Geleneksel kumar alışkanlıklarının yerini alan dijital platformlar, cep telefonları aracılığıyla her an her yerde ulaşılabilir olmaları nedeniyle bağımlılık döngüsünü hızlandırıyor.
"Mekansızlık" Kavramı ve Bağımlılık Döngüsü
Dijital kumarın fiziksel kumarhanelerin yerini aldığını belirten Prof. Dr. Kurt, bu durumu "Cebimizdeki Casino" olarak tanımlıyor. Kurt'a göre, akıllı telefonların sağladığı "mekansızlık" özelliği, bireylerin fiziksel bir mekana gitme zorunluluğunu ortadan kaldırıyor. Bu durum, ekstra bir çaba gerektirmemesi ve kişinin anonim kalabilmesi gibi faktörlerle birleştiğinde, kumar bağımlılığını tetikleyen en önemli unsurlardan biri haline geliyor.
Sanal ortamda sunulan oyunlaştırma öğeleri, kullanıcıların sürekli aktif kalmasını sağlarken, başlangıçta masum bir eğlence gibi görünen süreç, kısa sürede kişiyi içine çeken bir sarmala dönüşüyor.
Veriler Endişe Verici: Eğitimli Erkekler Risk Altında
Yeşilay Danışmanlık Merkezi'ne (YEDAM) yapılan başvurular üzerinden elde edilen veriler, bağımlı profilinin değiştiğini gözler önüne seriyor. Yakın zamanda yapılan bir araştırmaya göre, sanal kumar bağımlılığı nedeniyle başvuran yaklaşık 14 bin kişinin demografik özellikleri şaşırtıcı sonuçlar içeriyor:
- İş Durumu: Başvuranların yüzde 85’i bir iş sahibi.
- Eğitim Seviyesi: Yüzde 86’sı lise ve üzeri eğitim almış kişilerden oluşuyor. Bu grubun yüzde 24’ünü ise üniversite veya yüksek lisans mezunları oluşturuyor.
- Cinsiyet Dağılımı: En çarpıcı veri ise cinsiyet dağılımında görülüyor; başvuranların yüzde 97 gibi ezici bir çoğunluğu erkeklerden oluşuyor.
Spor Bahsinden Casino Oyunlarına Geçiş Tuzağı
Bağımlılık süreci genellikle spor müsabakalarına dayalı "kupon yapma" alışkanlığı ile başlıyor. Bireyler, takımları tanıdıkları ve strateji geliştirdikleri düşüncesiyle bir "kontrol illüzyonu" yaşıyor. Ancak spor bahislerindeki bekleme süresi, dopamin salgısını geciktirdiği için bağımlılar zamanla daha hızlı sonuç veren oyunlara yöneliyor.
Prof. Dr. Kurt, bireylerin "sıcak para akışına" daha hızlı ulaşma arzusuyla "casino oyunları"na geçiş yaptığını vurguluyor. YEDAM verilerine göre, başvuranların yüzde 54’ü bu tür hızlı sonuçlanan oyunların bağımlısı durumunda.
Sosyal Çevre Etkisi ve Gençlerdeki "Statü" Algısı
Dijital kumar alışkanlığının başlamasında sosyal çevrenin etkisi yüzde 58 oranında görülüyor. Özellikle gençler arasında, ekonomik koşulları iyileştirme ve kısa yoldan para kazanarak "statü atlama" arzusu, bu tuzağa düşülmesindeki en büyük motivasyonlardan biri olarak öne çıkıyor.
Bağımlılık ilerledikçe, bireylerin aile bütçesini tüketmesi, sürekli yalan söylemesi, değerli eşyaların satılması ve hatta şiddet eğilimi göstermesi gibi yıkıcı sonuçlar ortaya çıkıyor.
Önleme Çalışmaları ve Küresel Örnekler
Türkiye'de Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), yasa dışı bahis sitelerine karşı yoğun bir mücadele yürütüyor. 2024 yılında yaklaşık 375 bin web sitesinin erişime engellendiği belirtiliyor. Ancak kapatılan sitelerin kısa sürede farklı isimlerle yeniden açılması, mücadelenin zorluğunu artırıyor.
Uzmanlar, sorunun çözümü için sadece erişim engellerinin yeterli olmadığını, farklı modellerin de incelenmesi gerektiğini belirtiyor. Örneğin Almanya’da aylık belirli bir oyun limiti uygulanırken, İngiltere’deki "Gamstop" sistemi sayesinde bireyler kendilerini tüm yasal bahis sistemlerinden men edebiliyor ve bu veritabanına kayıtlı kişilerin oyun oynaması merkezi olarak engelleniyor.