Dicle Üniversitesi yerleşkesinde bulunan ve yüzden fazla kuş türüne ev sahipliği yapan Kabaklı Göleti, iklim değişikliği ve yanlış sulama yöntemleri nedeniyle yok olma noktasına geldi. Bölgedeki biyoçeşitlilik ciddi risk altında.
Diyarbakır’da göçmen kuşların en önemli mola ve üreme noktalarından biri olan Kabaklı Göleti, son yılların en kurak dönemini yaşıyor. Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından 1990 yılında tarımsal sulama amacıyla Dicle Üniversitesi yerleşkesinde oluşturulan ve zamanla zengin bir ekosisteme dönüşen gölette su seviyesi kritik eşiğin altına düştü. Son 10 yılda alanının büyük bir kısmını kaybeden gölet, artık kuş sesleriyle değil, çatlayan toprak görüntüleriyle gündemde.
"Kuş Cenneti" Çamur Deryasına Döndü
Yaklaşık 25 hektarlık bir alana yayılan ve 425 bin metreküp su tutma kapasitesine sahip olan yapay gölet, yıllar içinde "kuş cenneti" olarak anılmaya başlanmıştı. Ancak mevsimsel yağışların azalması, artan buharlaşma ve bilinçsiz tarımsal sulama faaliyetleri göleti kuruma noktasına getirdi.
Yapılan son incelemeler ve havadan görüntülemeler, göl tabanının büyük oranda balçığa dönüştüğünü ortaya koydu. Su seviyesindeki dramatik düşüş nedeniyle gölet alanının yüzde 90 oranında küçüldüğü belirtiliyor. Suların çekilmesiyle daralan alanda, kuşların ve su kaplumbağalarının hayatta kalma mücadelesi verdiği gözlemlendi.
109 Kuş Türünden Eser Kalmadı
Bölgedeki ekolojik yıkım, en çok yaban hayatını vurdu. Dicle Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü tarafından yürütülen akademik çalışmalara göre, geçmiş yıllarda gölette 109 farklı kuş türü tespit edilmişti. Bu türler arasında küresel ölçekte nesli tükenme tehlikesi altında olan "Dikkuyruk" (Oxyura leucocephala) ve "Elmabaş patka" (Aythya ferina) gibi nadir ördek türleri de bulunuyordu.
Dicle Üniversitesi Zooloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Recep Karakaş, bölgedeki habitat kaybının boyutlarına dikkat çekti. Karakaş, Diyarbakır gibi karasal iklimin hakim olduğu bölgelerde yapay sulak alanların yaban hayatı için hayati önem taşıdığını vurguladı. Ancak gelinen noktada, geçmişte tespit edilen tür zenginliğinin artık görülemediği, hem tür sayısında hem de kuş popülasyonunda ciddi bir azalma yaşandığı kaydedildi.
İklim Değişikliği Kuşların Davranışlarını Bozdu
Uzmanlar, göletteki kurumanın sadece su kaybı anlamına gelmediğini, aynı zamanda kuşların göç takvimini de değiştirdiğini belirtiyor. Küresel ısınmanın etkisiyle, eskiden sadece kış aylarında görülen bazı türlerin artık ilkbahar ve yaz dönemlerinde de bölgede kalmaya çalıştığı, ancak besin bulmakta zorlandığı ifade ediliyor.
Ekosistemin korunması için acil önlem çağrısında bulunan bilim insanları, özellikle tarımsal sulamada vahşi sulama (salma sulama) yönteminden vazgeçilmesi gerektiğini belirtiyor. Göletin tamamen yok olmaması ve canlı yaşamının devamlılığı için damlama veya yağmurlama sistemlerine geçişin şart olduğu vurgulanıyor.