Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım, vefatının 103. yıl dönümünde İzmir Karşıyaka'daki ebedi istirahatgahında saygı, rahmet ve minnetle yad ediliyor.
Bağımsızlık mücadelesinin önderi Mustafa Kemal Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım, 14 Ocak 1923 tarihindeki vefatının üzerinden geçen 103. yılda, Türk milletinin hafızasındaki yerini koruyor. İzmir’in Karşıyaka ilçesinde bulunan anıt mezarı, her yıl olduğu gibi bu yıl da resmi törenlere ve vatandaşların yoğun ilgisine ev sahipliği yapıyor. Bir annenin metanetini ve fedakarlığını simgeleyen hayatı, Cumhuriyet tarihinin en önemli portrelerinden biri olarak anılmaya devam ediyor.
Acılarla Dolu Bir Ömür ve Sarsılmaz Bir İrade
1857 yılında Selanik yakınlarındaki Langaza’da, Yörük Türkmen bir ailenin kızı olarak dünyaya gelen Zübeyde Hanım, yaşamı boyunca büyük acılar ve zorluklarla mücadele etti. Sofuzade Feyzullah Efendi ile Ayşe Hanım’ın kızı olan Zübeyde Hanım, genç yaşta Ali Rıza Efendi ile evlendi. Bu evlilikten Fatma, Ahmet, Ömer, Mustafa, Makbule ve Naciye isimli altı çocuğu dünyaya geldi. Ancak dönemin zorlu sağlık koşulları ve salgın hastalıkları nedeniyle dört evladını (Fatma, Ahmet, Ömer ve Naciye) genç yaşta toprağa verdi.
Eşi Ali Rıza Efendi’yi 1890 yılında kaybettiğinde henüz 33 yaşında olan Zübeyde Hanım, geride kalan çocukları Mustafa ve Makbule’yi yetiştirmek için büyük bir yaşam mücadelesi verdi. Oğlunun eğitimi konusundaki hassasiyeti, Türkiye’nin kaderini değiştirecek bir liderin yetişmesinde kilit rol oynadı. Mustafa Kemal’in asker olma isteğine başlangıçta endişeyle yaklaşsa da, oğlunun kararlılığı ve başarısı karşısında ona en büyük desteği yine kendisi verdi.
Savaş Yılları ve Hasret
Balkan Savaşları’nın ardından Selanik’in kaybedilmesiyle birlikte, binlerce Türk ailesi gibi Zübeyde Hanım da göç etmek zorunda kaldı. Kızı Makbule ile birlikte İstanbul’a yerleşen Zübeyde Hanım, Beşiktaş Akaretler’deki evde Milli Mücadele’nin en buhranlı günlerine tanıklık etti. Oğlu Mustafa Kemal, 16 Mayıs 1919’da Samsun’a gitmek üzere İstanbul’dan ayrıldığında, anne ve oğul için uzun ve endişeli bir ayrılık dönemi başladı.
Kurtuluş Savaşı yıllarında oğlunun ve arkadaşlarının idama mahkum edildiği haberlerini alan Zübeyde Hanım, yaşadığı büyük üzüntü nedeniyle kısmi felç geçirdi. Yıllar süren ayrılığın ardından, Sakarya Zaferi’nden sonra Mustafa Kemal Paşa’nın talimatıyla Ankara’ya getirildi ve Çankaya Köşkü’nde oğluna kavuştu.
Son Durak İzmir ve Vasiyet
Ankara’nın sert ikliminin sağlığını olumsuz etkilemesi üzerine, doktorların tavsiyesiyle tedavi ve istirahat amacıyla İzmir’e gönderilen Zübeyde Hanım, burada Latife Hanım Köşkü’nde misafir edildi. Ancak 14 Ocak 1923 tarihinde, 66 yaşında hayata gözlerini yumdu.
Mustafa Kemal Atatürk, annesinin vefat haberini yurt gezisi sırasında aldı. Annesinin mezarının yapımıyla ilgili vasiyeti ise oldukça sade ve anlamlıydı. Atatürk, İzmir Belediye Başkanı Behçet Uz’un hazırlattığı gösterişli türbe projesini kabul etmeyerek, annesinin mezarının başına sadece "Atatürk'ün anası Zübeyde burada gömülüdür" yazılı sade bir taş konulmasını ve etrafının çocuk parkıyla çevrilmesini istedi. Zübeyde Hanım’ın çocukları çok sevmesi nedeniyle verilen bu talimat doğrultusunda şekillenen anıt mezar, bugün de İzmir Karşıyaka’da ziyaretçilerini ağırlamayı sürdürüyor.