Dünya genelinde her yıl 400 bin çocuk ve gence kanser teşhisi konuluyor. Ancak tedaviye erişimdeki küresel uçurum, gelişmiş ülkeler ile düşük gelirli bölgeler arasındaki hayatta kalma oranlarında dramatik farklar yaratıyor.
Her yıl 15 Şubat’ta kutlanan Uluslararası Çocukluk Çağı Kanseri Günü, küresel sağlık sistemindeki en derin yaralardan birine, çocuk onkolojisindeki fırsat eşitsizliğine dikkat çekiyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, 0-19 yaş grubunda yılda yaklaşık 400 bin yeni vaka tespit edilirken, bu çocukların yaşama tutunma şansı büyük ölçüde doğdukları ülkenin ekonomik gücüne bağlı kalıyor.
Tedaviye Erişimde Küresel Uçurum
Lösemi, beyin tümörleri, lenfoma ve solid tümörler çocuklarda en sık görülen kanser türleri arasında başı çekiyor. Tıptaki ilerlemeler sayesinde, ilaç tedavisi, cerrahi müdahaleler ve radyoterapi gibi yöntemlerle bu hastalıkların birçoğu tedavi edilebilir durumda. Ancak bu "tedavi edilebilirlik" kavramı, ne yazık ki coğrafyaya göre değişen bir lüks haline gelmiş durumda.
Sağlık altyapısı güçlü, yüksek gelirli ülkelerde erken teşhis oranları ve tedaviye erişim oldukça yüksek. Bu ülkelerde kanserli çocukların büyük çoğunluğu hayatta kalmayı başarırken, düşük ve orta gelirli ülkelerde tablo tam tersine dönüyor. Yanlış teşhis, tanıda gecikme, ilaca erişim zorluğu ve ekonomik sebeplerle tedavinin yarıda bırakılması, bu bölgelerdeki ölüm oranlarını artırıyor.
Uzman Görüşü: "Veri Eksikliği Mücadeleyi Zayıflatıyor"
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Dünya Sağlık Örgütü'ne bağlı Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) yetkilisi Veronique Terrasse, sorunun sadece tedaviyle sınırlı olmadığını, veri toplama aşamasında da büyük boşluklar bulunduğunu vurguladı.
Terrasse'nin aktardığı bilgilere göre, gelişmiş ülkelerde kanser vakaları daha yüksek oranda kayıt altına alınıyor. Buna karşılık, düşük gelirli bölgelerde sağlık kayıt sistemlerinin yetersizliği nedeniyle vakaların çoğu tespit edilemiyor veya istatistiklere yansımıyor. Bu durum, "gelişmiş ülkelerde kanser daha sık görülüyor" gibi yanıltıcı bir istatistiksel algı yaratsa da, asıl nedenin kayıt sistemlerindeki kapasite farkı olduğu belirtiliyor.
Özellikle Afrika kıtasındaki duruma dikkat çeken Terrasse, buradaki verilerin çocuk nüfusunun yalnızca yüzde 5’ini kapsayan sınırlı sistemlerden elde edildiğini, bunun da sorunun gerçek boyutunu görmeyi engellediğini ifade etti.
Tanıdaki Gecikme Hayati Risk Taşıyor
Çocukluk çağı kanserleri genellikle ateş, geçmeyen baş ağrıları, kemik ağrısı ve ani kilo kaybı gibi belirtilerle kendini gösteriyor. Ancak Terrasse, sosyoekonomik zorluklarla mücadele eden ülkelerde hem toplumun hem de sağlık çalışanlarının bu belirtiler konusundaki farkındalığının düşük olabildiğini belirtti.
Terrasse, "Bilgi ve kaynak eksikliği, mevcut tedavinin bile daha az etkili olabileceği geç tanıya yol açabilir" uyarısında bulunarak, erken teşhisin önemine vurgu yaptı.
Uluslararası İşbirliği Çağrısı
Veri gizliliği politikalarının getirdiği kısıtlamaların, küresel çapta veri paylaşımını ve araştırmaları zorlaştırdığına değinen uzmanlar, bu durumun kanserle mücadelede ortak stratejiler geliştirilmesini engellediğini belirtiyor.
IARC yetkilileri, çocukluk çağı kanserlerinde hayatta kalma oranlarını eşitlemek için politika yapıcıların daha şeffaf veri sistemleri kurması ve uluslararası işbirliğine ağırlık vermesi gerektiğinin altını çiziyor. 15 Şubat gibi farkındalık günlerinin, bu eşitsizliği giderecek somut adımların atılması için kritik bir zemin oluşturduğu ifade ediliyor.