Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Guterres, üye ülkelere gönderdiği mektupta mali çöküş uyarısı yaparken, krizin merkezinde Washington’un 4 milyar doları aşan birikmiş borcunun bulunduğu belirtiliyor.
Birleşmiş Milletler (BM), kuruluş tarihinin en ağır mali krizlerinden biriyle karşı karşıya. Örgüt yetkilileri, özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) yıllardır biriken ve ödenmeyen aidatları nedeniyle nakit akışının durma noktasına geldiğini, temmuz ayına kadar kasanın tamamen boşalabileceğini açıkladı.
“Genel Kurul Toplanamayabilir”
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in ocak ayı sonunda üye ülkelere gönderdiği acil kodlu mektup, tablonun vahametini gözler önüne serdi. 2025 yılının rekor seviyede bir borç yüküyle kapatıldığını vurgulayan Guterres, mevcut mali tablonun sürdürülebilir olmadığını belirtti. Mektupta, derinleşen krizin yalnızca örgütün rutin işleyişini değil, dünya genelindeki kritik insani yardım ve barışı koruma programlarını da tehlikeye attığı ifade edildi.
Bugünkü Haberler’in edindiği bilgilere göre, nakit sıkıntısının çözülememesi halinde örgüt, tarihinde ilk kez New York’taki genel merkezini ağustos ayında kapatmak zorunda kalabilir. Daha da endişe verici olan senaryo ise her yıl dünya liderlerini bir araya getiren ve eylül ayında yapılması planlanan BM Genel Kurulu toplantısının iptal edilme riski.
Krizin Faturası Washington’a Kesiliyor
BM’nin mali yapısını inceleyen uzmanlar, yaşanan tıkanıklığın tek bir adrese çıktığını belirtiyor: Washington. BM yetkililerinin paylaştığı verilere göre, örgütün toplam ödenmemiş aidatlarının yaklaşık yüzde 95’i ABD’ye ait.
Washington yönetiminin BM’ye olan borcunun, 2,2 milyar dolarlık normal bütçe katkı payı ve 1,9 milyar dolarlık barışı koruma misyonları borcu ile birlikte toplamda 4,1 milyar doları aştığı kaydediliyor.
Alman Kalkınma ve Sürdürülebilirlik Enstitüsü (IDOS) BM Finansmanı Uzmanı Ronny Patz, krizin yapısal nedenlerine dikkati çekerek, örgütün elini kolunu bağlayan kurallara işaret etti. Patz, BM’nin 1945’ten bu yana uygulanan tüzüğü gereği, bütçesinde kalan harcanmamış parayı üye ülkelere iade etmek zorunda olduğunu, bunun da nakit rezervi oluşturulmasını engellediğini vurguladı.
Yaptırım Gücü Yetersiz
BM bütçesinin en büyük finansörü konumundaki ABD’nin ödemeleri aksatması, örgütü fiilen işlevsiz hale getirme riski taşıyor. Uzmanlara göre, Washington’un 2024 ve 2025 bütçeleri için ya hiç ödeme yapmadığı ya da sembolik miktarlarda katkı sağladığı biliniyor. 2026 yılı için ise henüz bir ödeme planı masada yok.
Mevcut kurallar çerçevesinde, aidatını ödemeyen ülkelere uygulanabilecek tek ciddi yaptırım, Genel Kurul’daki oy haklarının askıya alınması. Ancak uzmanlar, ABD gibi bir süper güç karşısında bu mekanizmanın işletilmesinin siyasi olarak neredeyse imkansız olduğunu, Washington’un böyle bir baskı karşısında örgütten tamamen çekilme tehdidini masaya sürebileceğini belirtiyor.
BM bünyesinde "acil durum bütçesi" oluşturulması ve harcanmayan fonların iadesi kuralının değiştirilmesi gibi reform önerileri tartışılsa da, örgütün temmuz ayını çıkarıp çıkaramayacağı şimdilik belirsizliğini koruyor.