Anayasa Mahkemesi, Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu’nun disiplin cezalarını düzenleyen 44. maddesini iptal etti. Yüksek Mahkeme, hangi fiile hangi cezanın verileceğinin belirsiz bırakılmasını ve meslek örgütüne sınırsız takdir yetkisi tanınmasını hukuka aykırı buldu.
Anayasa Mahkemesi (AYM), diş hekimlerinin mesleki faaliyetlerini denetleyen disiplin mekanizmasında köklü bir değişikliğe yol açacak önemli bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu’nun disiplin cezalarını düzenleyen 44. maddesini, suç ve cezada kanunilik ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal etti. Karar, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Cezaların Belirsizliği Yargıya Taşındı
Süreci başlatan gelişme, Danıştay 8. Dairesi’nin itirazı oldu. Daire, önüne gelen bir uyuşmazlıkta, söz konusu kanun maddesinin disiplin suçları ile cezaları arasında net bir ilişki kurmadığını tespit etti. Mevcut düzenlemede, "meslek onuruna uymayan" veya "görev güvenini sarsan" fiiller genel ifadelerle tanımlanırken, bu fiilleri işleyenlere verilecek cezalar (uyarma, kınama, para cezası, meslekten geçici veya sürekli men) toplu bir liste halinde sunuluyordu.
Danıştay, hangi eylemin hangi yaptırımı gerektirdiğinin yasada açıkça belirtilmediğini, bu durumun disiplin kurullarına keyfi bir takdir yetkisi verdiğini belirterek konuyu Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.
AYM: "Kurullar Sınırsız Yetki Kullanamaz"
İptal başvurusunu esastan görüşen Anayasa Mahkemesi, itirazı yerinde buldu. Kararın gerekçesinde, hukuk devletinin temel unsurlarından biri olan "belirlilik" ilkesine vurgu yapıldı. Yüksek Mahkeme, meslek mensuplarının hangi somut fiil karşılığında hangi yaptırımla karşılaşacaklarını önceden öngörebilmeleri gerektiğini belirtti.
Mevcut 44. maddenin, disiplin cezalarının belirlenmesi konusunda meslek odalarına ve birliklerine adeta sınırsız bir takdir yetkisi tanıdığına dikkat çekilen kararda, şu tespitlere yer verildi:
- Öngörülebilirlik Sorunu: Yasa, bireylerin eylemlerinin hukuki sonuçlarını tahmin etmesine imkan tanımıyor.
- Keyfi Uygulama Riski: Disiplin suçunun ağırlığı ile verilen ceza arasında adil bir denge kurulmasını sağlayacak yasal mekanizmalar eksik.
- Hukuki Güvence Yok: Disiplin kurulları, aynı eyleme farklı zamanlarda veya farklı kişilerde çok hafif veya çok ağır cezalar verebilme yetkisine sahip, bu da keyfi uygulamalara kapı aralıyor.
Eczacılar İçin Verilen Karar Emsal Oldu
Anayasa Mahkemesi, kararını verirken 2021 yılında Türk Eczacıları Birliği Kanunu ile ilgili verdiği benzer bir iptal kararına da atıfta bulundu. O dönemde de eczacı odaları haysiyet divanlarına verilen benzer yetkilerin iptal edildiği hatırlatılarak, diş hekimleri için de aynı hukuki standartların geçerli olduğu vurgulandı. Mahkeme, disiplin yetkisinin çerçevesinin kanunla net olarak çizilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Yeni Düzenleme İçin 9 Ay Süre
Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün yaratacağı yasal boşluğu dikkate alarak, kararın yürürlük tarihini ileri bir tarihe erteledi. İptal kararı, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girecek.
Bu süre zarfında Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM), iptal gerekçelerini dikkate alarak diş hekimlerinin disiplin işlemlerine dair yeni, açık ve anayasaya uygun bir yasal düzenleme yapması bekleniyor. Yeni düzenleme yapılana kadar mevcut disiplin dosyalarının nasıl ele alınacağı ise hukukçular arasında tartışma konusu olmaya aday.