Orta Doğu'da tırmanan askeri gerilimlerin enerji ve gübre fiyatlarında yarattığı ani artış, Avrupa Birliği'nde tarım sektörünü derinden sarsarken üye ülkeler üretim maliyetlerini hafifletmek amacıyla kapsamlı destek programlarını hızla devreye alıyor.
Orta Doğu'da şubat ayının sonlarından bu yana devam eden karşılıklı askeri misillemeler ve artan gerilim, küresel tedarik zincirlerinde ve enerji piyasalarında ciddi kırılmalara yol açtı. Özellikle petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki sert yükseliş, Avrupa Birliği (AB) genelinde enerji yoğun bir yapıya sahip olan tarım sektöründe maliyetleri hızla yukarı çekti. Gıda arz güvenliğini korumak ve üreticiyi desteklemek isteyen birçok Avrupa ülkesi, art arda milyarlarca avroluk acil durum paketleri açıklamaya başladı.
Kriz öncesi döneme göre petrol fiyatları yüzde 40 oranında artarken, Avrupa'nın en önemli doğal gaz ticaret noktası olan Hollanda merkezli TTF'de fiyatlar yaklaşık yüzde 80 oranında sıçradı. Bu durum, çiftçilerin temel girdilerinden olan mazot fiyatlarına doğrudan yansıdı. Gerilim öncesinde Avrupa genelinde ortalama 1,59 avro olan dizelin litre fiyatı, kısa sürede 1,95 avroya ulaşarak yüzde 23 civarında bir artış kaydetti. Sulama, seracılık ve mekanizasyon süreçlerinde enerjiye yüksek oranda bağımlı olan çiftçiler, bu tablodan en ağır hasarı alan kesim oldu.
Gübre Tedarikinde Çifte Kriz
Enerji maliyetlerindeki artış, tarımsal üretim için kritik önem taşıyan gübre piyasasında da bir "çifte kriz" yarattı. Gübre üretiminde ana girdi olan doğal gazın pahalanmasına, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin durma noktasına gelmesi eklendi. Tedarik zincirindeki bu aksama, küresel nitratlı gübre arzının yüzde 38’ini, fosfatlı gübre arzının ise yüzde 20’sini kesintiye uğrattı. İlkbahar başındaki kritik gübreleme dönemi öncesinde yaşanan bu daralma, sektördeki endişeleri daha da büyüttü.
Avrupa Komisyonu, krizin etkilerini hafifletmek için Ortak Tarım Politikası (CAP) fonlarının daha esnek kullanımına yeşil ışık yakarken, AB liderleri de elektrik vergilerinin düşürülmesi ve şebeke kullanım bedellerinin azaltılması gibi önlemleri masaya yatırdı.
Ülkelerden Milyarlarca Avroluk Müdahale
Krize karşı ulusal bazda en kapsamlı adımlardan birini İspanya attı. Madrid yönetimi, tarım ve hayvancılık sektörü için 877 milyon avroluk bir destek paketi duyurdu. Bu paket kapsamında üreticilere litre başına 20 avro sent yakıt sübvansiyonu sağlanacak, elektrikteki KDV oranı ise yüzde 21'den yüzde 10'a indirilecek.
Yunanistan hükümeti yaklaşık 300 milyon avro büyüklüğünde bir fon oluşturarak çiftçilere litre başına 16 sent motorin desteği ve gübre alımlarında yüzde 15'e varan sübvansiyon sağlama kararı aldı. İtalya'da ise akaryakıttaki vergi yükü hafifletilerek dizel ve benzinde litre başına yaklaşık 25 sentlik geçici bir indirime gidildi.
Fransa, enflasyonu tetiklememek adına geniş çaplı yakıt sübvansiyonları yerine daha çok finansal kolaylıklara odaklandı. Paris yönetimi, çiftçilerin nakit akışını rahatlatmak amacıyla kredi imkanlarını genişletme, vergi kolaylıkları sağlama ve sosyal sigorta primlerinin ödemelerini erteleme gibi yapısal destek mekanizmalarını uygulamaya koydu.