AHBVÜ Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yunus Turhan, Washington'ın kıtadaki ekonomik varlığını mercek altına aldı. Turhan, ABD'nin Afrika ile ticaret hacminde dalgalanmalar yaşandığını ancak kıtanın ABD'nin toplam dış ticareti içindeki payının yüzde 1,1 gibi sembolik bir seviyede kaldığına dikkat çekti.
BUGÜNKÜ HABERLER / EKONOMİ SERVİSİ
Afrika kıtası, küresel güçlerin nüfuz mücadelesinin merkezi olmaya devam ederken, Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) bölgedeki ekonomik performansı tartışma konusu oldu. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi (AHBVÜ) Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yunus Turhan, son 10 yıllık veriler ışığında ABD-Afrika ekonomik ilişkilerinin "dalgalı" bir seyir izlediğini ve Washington'ın kıtada arzu ettiği ekonomik derinliğe ulaşmakta zorlandığını ortaya koydu.
Ticaret Fazlasından Açığa Geçiş
ABD Census verilerine dayanan analizlere göre, 2014-2025 döneminde ikili ticarette keskin değişimler gözlendi. Doç. Dr. Turhan, 2014 yılında ABD'nin Afrika'ya ihracatının 38 milyar dolar, ithalatının ise 34,6 milyar dolar olduğunu hatırlatarak, o dönemde ABD'nin ticaret fazlası verdiğini belirtti. Ancak bu tablo kısa sürede tersine döndü.
2016 yılına gelindiğinde ABD ihracatı 22,2 milyar dolara gerilerken, ithalat 26,5 milyar dolara yükseldi ve ticaret açığı oluşmaya başladı. Turhan, bu değişimin özellikle Afrika'dan ABD'ye enerji ve ham madde akışındaki artışla ilişkili olduğunu vurguladı.
"Yüzde 1,1'lik Sembolik Pay"
Salgın dönemi sonrası toparlanma emareleri görülse de genel tablo ABD aleyhine işliyor. 2024 yılında ABD'nin Afrika'ya ihracatı 32,3 milyar dolar, ithalatı ise 39,5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti.
Doç. Dr. Turhan, en çarpıcı verinin "toplam pay" içinde gizli olduğunu şu sözlerle ifade etti:
"Son 10 yılda ABD-Afrika ticaret hacmi ortalama 70-80 milyar dolar bandında seyretti. ABD’nin 2024 yılındaki toplam ticaret hacminin yaklaşık 7,37 trilyon dolar olduğu düşünüldüğünde, Afrika'nın bu pastadaki payı yalnızca yüzde 1,1 düzeyinde kalıyor. Bu oran, Afrika'nın ABD ticareti içindeki yerinin sembolik düzeyde olduğunu açıkça göstermektedir."
Çin ile Aradaki Makas Açılıyor
Washington'ın Afrika'daki en büyük rakibi Pekin ile arasındaki ticari uçurum ise giderek derinleşiyor. Çin Gümrük Genel İdaresi verilerine atıfta bulunan Turhan, Çin-Afrika ticaret hacminin 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 17,8 artarak 314 milyar dolara ulaştığını belirtti. Bu rakam, ABD'nin kıtadaki ticaret hacminin katbekat üzerinde.
Öte yandan Rusya'nın kıtadaki varlığı ekonomik olmaktan ziyade askeri ve siyasi boyutta seyrediyor. Rusya-Afrika ticaret hacmi 2024 yılında 24,5 milyar dolar gibi sınırlı bir seviyede kaldı.
AGOA'nın Geleceği ve Yeni Strateji Arayışları
ABD'nin kıtadaki en önemli ekonomik enstrümanı olan Afrika Büyüme ve Fırsat Yasası (AGOA), 2000 yılından bu yana 32 ülkeye gümrüksüz ihracat imkanı tanıyor. Turhan, AGOA sayesinde 2002-2022 yılları arasında ABD'nin Afrika ile yaklaşık 500 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdiğini kaydetti.
Yasanın 2025'te sona ermesi beklenirken, ABD Temsilciler Meclisi sürenin uzatılması yönünde adım attı. Turhan'a göre, hem Afrikalı liderler hem de Washington yönetimi, artık sadece dış yardıma dayalı değil, "ticaret ve yatırımı merkeze alan" yeni bir ilişki modeli arayışında.
ABD'nin bölgedeki stratejisini "yardım alıcısı" kavramından "kalkınma ortağı" söylemine dönüştürmeye çalıştığını belirten Turhan, bu değişimin arkasında Çin ve Rusya'nın artan nüfuzunu dengeleme motivasyonunun yattığını sözlerine ekledi.