ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın "acil durum" yetkilerini kullanarak koyduğu gümrük vergilerini yasaya aykırı buldu. Karar, toplanan milyarlarca dolarlık verginin iadesi ve küresel ticaret anlaşmalarının geleceği konusunda Beyaz Saray'ı zorlu bir hukuki kaosa sürüklüyor.
Bugünkü Haberler / Washington
ABD Yüksek Mahkemesi, dün aldığı emsal niteliğindeki kararla, Başkan Donald Trump'ın Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamında gümrük vergisi koyma yetkisinin bulunmadığına hükmetti. 6'ya karşı 3 oyla alınan karar, Trump yönetiminin ticaret politikalarının temel dayanaklarından birini çökertirken, bugüne kadar tahsil edilen vergilerin akıbeti konusunda devasa bir soru işareti yarattı.
"Vergi Koyma Yetkisi Kongre'nindir"
Yüksek Mahkeme'nin gerekçeli kararında, ABD Anayasası'na göre vergi ve gümrük tarifesi belirleme yetkisinin açıkça Kongre'ye ait olduğu vurgulandı. Mahkeme heyeti, IEEPA'nın başkanlara ithalatı "düzenleme" yetkisi verdiğini ancak bu yetkinin, Kongre'nin onayı olmadan yeni vergiler koymayı kapsamadığını belirtti.
Kararda, "Büyük ekonomik ve siyasi etkileri olan bu denli kritik bir yetki devri, muğlak ifadelerle yapılamaz" görüşü öne çıktı. Mahkeme, yasanın yarım asırlık tarihinde hiçbir başkanın bu yetkiyi gümrük vergisi koymak için kullanmadığına, yasa metninde "gümrük vergisi" veya "harç" ifadelerinin geçmediğine dikkat çekti.
175 Milyar Dolarlık İade Krizi Kapıda
Penn-Wharton Bütçe Modeli verilerine göre, Trump yönetiminin bu yasa kapsamında topladığı gümrük vergilerinin toplam tutarı 175 milyar doları aşıyor. Mahkeme kararının geriye dönük etkileri konusunda net bir yol haritası çizilmemesi, ekonomi çevrelerinde "teknik bir kaos" endişesi yarattı.
Karara şerh düşen Yüksek Mahkeme Yargıcı Brett Kavanaugh, milyarlarca dolarlık iade sürecinin ABD Hazinesi üzerinde ağır bir yük oluşturabileceği uyarısında bulundu. Kavanaugh, "Mahkeme, hükümetin bu paraları iade edip etmeyeceği veya sürecin nasıl işleyeceği konusunda sessiz kaldı. Bu durum, önümüzdeki yıllarda karmaşık bir dava trafiğine yol açacaktır" ifadelerini kullandı.
Hukukçular, ithalatçı firmaların mahkeme kararını emsal göstererek toplu davalar açmasını bekliyor. Uluslararası Ticaret Mahkemesi'ne şimdiden binden fazla başvuru yapıldığı belirtilirken, Gümrük ve Sınır Muhafaza biriminin (CBP) olası iadeleri nasıl yöneteceği belirsizliğini koruyor.
Trump: "Elimde Daha Güçlü Yetkiler Var"
Kararın ardından bir basın toplantısı düzenleyen Başkan Trump, Yüksek Mahkeme'nin kararını eleştirse de geri adım atmayacağı mesajını verdi. "Elimde IEEPA'dan çok daha güçlü yasalar ve yetkiler var" diyen Trump, aynı toplantıda 1974 Ticaret Yasası'nın 122. maddesini devreye sokarak tüm ülkelere yönelik %10'luk yeni bir "küresel tarife" kararını imzaladığını duyurdu. 24 Şubat'ta yürürlüğe girecek bu yeni tarife, 150 gün süreyle geçerli olacak.
Beyaz Saray yetkilileri, yeni tarife hamlesinin mahkeme kararıyla oluşan boşluğu dolduracağını ve gelir kaybı yaşanmayacağını savunuyor. Hazine Bakanı Scott Bessent, 2026 yılı tarife gelirlerinde ciddi bir değişim beklemediklerini ifade etti.
Ticaret Anlaşmaları Risk Altında
Uzmanlar, Yüksek Mahkeme'nin bu kararının sadece geçmiş vergileri değil, ABD'nin uluslararası ticaret diplomasisini de derinden etkileyeceği görüşünde. Trump yönetiminin IEEPA tarifelerini bir müzakere kozu olarak kullanarak Çin, Japonya ve İngiltere gibi ülkelerle yaptığı trilyonlarca dolarlık anlaşmaların hukuki zemini tartışmaya açıldı.
Oxford Economics Küresel Başekonomisti Ryan Sweet, kararın kısa vadede belirsizlik yaratsa da, yönetimin alternatif yasaları devreye sokarak korumacı politikalarını sürdüreceğini öngörüyor. Sweet, "İş dünyası ve yatırımcılar için yeni bir belirsizlik dalgası geliyor. Bu durum, 2026 büyüme rakamları üzerinde aşağı yönlü bir risk oluşturuyor" değerlendirmesinde bulundu.
Fitch Ratings'ten Olu Sonola ise kararın, %10'un üzerinde gümrük vergisi içeren mevcut ticaret anlaşmalarını riske atabileceğine dikkat çekerek, ticaret ortaklarının ABD Başkanı'nın verdiği taahhütlerin kalıcılığını artık daha fazla sorgulayacağını belirtti.