Washington ve Tel Aviv’in İran’ın stratejik noktalarına yönelik başlattığı eş zamanlı hava saldırıları, Orta Doğu’da tansiyonu son yılların en yüksek seviyesine çıkardı. Rusya saldırıları “barış görüşmelerinin örtbas edilmesi” olarak nitelerken, Avrupa Birliği ve bölge ülkeleri itidal çağrısında bulundu.
ANKARA – ABD ve İsrail’in, İran’ın başkenti Tahran dahil olmak üzere İsfahan, Kerec, Kum, Tebriz, Buşehr, Kirmanşah ve İlam kentlerindeki kritik hedeflere yönelik düzenlediği geniş çaplı hava harekatı, uluslararası toplumda büyük bir yankı uyandırdı. İsrail Savunma Bakanlığı’nın “önleyici saldırı”, ABD Başkanı Donald Trump’ın ise “büyük operasyon” olarak tanımladığı bu hamle, bölgedeki güvenlik dengelerini derinden sarstı. Saldırılar sonrası birçok başkentten peş peşe açıklamalar gelirken, diplomatik çözüm umutlarının yerini çatışma endişesi aldı.
Moskova’dan Sert Çıkış: “Vatandaşlarınız İran’ı Terk Etsin”
Operasyona en sert tepki Rusya’dan geldi. Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitriy Medvedev, saldırıların barış müzakerelerini bir “örtbas operasyonuna” dönüştürdüğünü savundu. Medvedev, ABD’nin tavrını eleştirerek, “İran ile yapılan tüm müzakereler oyalama taktiğiydi. Kimse gerçek bir çözüm istemedi” ifadelerini kullandı.
Bu siyasi tepkinin hemen ardından Rusya’nın Tahran Büyükelçiliği, İran’daki vatandaşlarına acil çağrıda bulundu. Elçilik, Rus vatandaşlarının askeri ve idari binalardan uzak durmalarını ve mümkünse ülkeyi derhal terk etmelerini tavsiye etti. Ayrıca Rusya Ulaştırma Bakanlığı, hava sahalarının kapatılması nedeniyle bölgedeki uçuş rotalarının değiştirildiğini duyurdu.
Körfez Ülkeleri ve Bölgesel Güçlerden Kınama
Çatışmanın kendi topraklarına sıçramasından endişe eden Körfez ülkeleri, saldırıları egemenlik haklarına bir tehdit olarak değerlendirdi.
- Katar: Dışişleri Bakanlığı, İran tarafından fırlatılan füzelerin hava sahasını ihlal etmesini ve topraklarının hedef alınmasını uluslararası hukuka aykırı bularak kınadı. Doha yönetimi, gerilimin düşürülmesi için diyalog çağrısını yineledi ancak ulusal güvenliğini koruma hakkını saklı tuttuğunu bildirdi.
- Suudi Arabistan: Riyad yönetimi, İran’ın karşı saldırılarında BAE, Bahreyn, Katar, Kuveyt ve Ürdün topraklarını hedef almasını “kardeş ülkelerin egemenliğine saldırı” olarak niteledi ve bu ülkelerle tam dayanışma içinde olduklarını açıkladı.
- Pakistan: Dışişleri Bakanı İshak Dar, İranlı mevkidaşı ile yaptığı görüşmede, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını “gerekçesiz” bularak şiddetle kınadı ve diplomatik çözüm yollarının acilen devreye sokulmasını istedi.
Avrupa ve Batı Bloku: “Derin Endişe” ve “İtidal” Mesajları
Batılı ülkeler ise İsrail’in güvenlik kaygılarını not etmekle birlikte, çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüşmesinden duydukları endişeyi dile getirdi.
- Avrupa Birliği (AB): Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, gelişmeleri “tehlikeli” olarak nitelendirdi. Kallas, İran’ın balistik füze programının küresel güvenliğe tehdit oluşturduğunu belirtmekle birlikte, sivillerin korunması ve diplomatik kanalların açık tutulmesi gerektiğini vurguladı. AB, bölgedeki personelini tahliye planlarını devreye soktu.
- Almanya: Hükümet Sözcüsü Stefan Kornelius, Berlin’in saldırılar öncesinde bilgilendirildiğini doğruladı. Almanya, vatandaşlarını kriz irtibat listelerine kaydolmaya çağırdı.
- İsviçre: Dışişleri Bakanlığı, tüm tarafları uluslararası hukuka uymaya ve sivilleri korumaya davet ederek, yaşananlardan “derin endişe” duyduklarını bildirdi.
- Fransa: Paris yönetimi, önceliğin bölgedeki Fransız vatandaşlarının ve askeri unsurlarının güvenliği olduğunu açıkladı. Fransız yetkililer, İsrail’in “önleyici saldırı” tezini not ettiklerini belirterek askeri tırmanışın yakından izlendiğini kaydetti.
Hamas’tan “Bölgeyi Yeniden Şekillendirme” İddiası
Hamas ise yayımladığı yazılı açıklamada, ABD ve İsrail’in hamlesini sadece İran’a değil, tüm bölgeye yönelik bir saldırı olarak tanımladı. Örgüt, bu operasyonun “Büyük İsrail” hedefi doğrultusunda bölge haritasını yeniden şekillendirme amacı taşıdığını iddia ederek İslam dünyasına birlik çağrısı yaptı.
Sahada Son Durum
Saldırıların başlamasıyla birlikte İsrail ve İran hava sahalarını sivil uçuşlara kapattı. İsrail genelinde olağanüstü hal ilan edilirken, halk sığınaklara yönlendirildi. İran’ın misilleme olarak fırlattığı balistik füzelerin ve insansız hava araçlarının, sadece İsrail’i değil, Bahreyn’deki ABD donanma üssü gibi bölgedeki Amerikan varlıklarını da hedef aldığı bildiriliyor.