Dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine ev sahipliği yapan ancak üretim kapasitesi dibe vuran Venezuela'da, Washington yönetiminin askeri operasyonu sonrası enerji altyapısının kontrolü ve yeniden inşası küresel piyasaların ana gündem maddesi haline geldi.
Washington yönetiminin Venezuela'nın başkenti Caracas'a yönelik askeri harekatı ve ardından yaşanan yönetim değişikliği, gözleri bir kez daha ülkenin sahip olduğu devasa yer altı kaynaklarına çevirdi. ABD Başkanı Donald Trump'ın, operasyonun hemen ardından yaptığı açıklamalarda Venezuela petrol endüstrisine "çok güçlü bir şekilde" dahil olacaklarını belirtmesi, müdahalenin ekonomik boyutunu gözler önüne serdi. Beyaz Saray'ın, Amerikan enerji devlerini devreye sokarak ülkenin harap durumdaki altyapısını onarma planı, küresel enerji piyasalarında yeni bir dönemin habercisi olarak yorumlanıyor.
Rezerv Devi, Üretim Cücesi
Venezuela, jeolojik olarak dünyanın en zengin petrol yataklarının üzerinde oturuyor. Mevcut verilere göre ülke, yaklaşık 303 milyar varil ile dünyanın en büyük kanıtlanmış ham petrol rezervine sahip. Bu rakam, küresel petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 17'sine tekabül ediyor ve Suudi Arabistan gibi enerji devlerini dahi geride bırakıyor.
Ancak bu devasa potansiyel, yıllardır süren yatırım eksikliği, kötü yönetim, teknik personel kaybı ve uluslararası yaptırımlar nedeniyle atıl durumda. Ülke, sahip olduğu rezerv büyüklüğüne rağmen küresel petrol üretiminin yüzde 1’inden bile daha azını gerçekleştirebiliyor. 2013 yılında günlük 3 milyon varil seviyelerinde olan üretim, son verilere göre günlük 742 bin varil seviyelerine kadar gerilemiş durumda.
Özellikle Orinoco Kuşağı'nda bulunan ve "ekstra ağır ham petrol" olarak nitelendirilen rezervlerin işlenmesi, yüksek teknoloji ve ciddi sermaye gerektiriyor. Devlet petrol şirketi PDVSA'nın (Petróleos de Venezuela) teknik kapasitesinin erimesi ve nakit akışının bozulması, bu kaynakların ekonomiye kazandırılmasını imkansız hale getirmişti.
Amerikan Şirketleri İ%%ENTITY:a9397525-2541-4a50-9379-b33f876c9550:çin%% Yeşil Işık
Washington'ın son hamlesi, bu atıl kapasiteyi yeniden devreye almayı hedefliyor. Trump'ın, "Amerikan petrol şirketlerini devreye sokacağız, altyapıyı onaracağız ve bu harcamaların karşılığını alacağız" şeklindeki ifadeleri, Venezuela sahalarının yeniden Batılı enerji şirketlerine açılacağını gösteriyor.
Geçmişte Exxon Mobil ve ConocoPhillips gibi devlerin, Hugo Chavez dönemindeki kamulaştırma politikaları sonucu ülkeden çekildiği biliniyor. Mevcut durumda ülkede sınırlı lisansla faaliyet gösteren tek ABD şirketi Chevron iken, yeni siyasi atmosferin diğer büyük oyuncuların da geri dönüşüne zemin hazırlaması bekleniyor. Ancak uzmanlar, çürümeye yüz tutmuş boru hatlarının, rafinerilerin ve sondaj kulelerinin onarılmasının milyarlarca dolarlık yatırım ve uzun bir zaman dilimi gerektireceği konusunda uyarıyor.
Pazar Dengesi ve Çin Faktörü
Venezuela petrollerinin kontrolü, sadece üretim miktarı açısından değil, pazarın yönü açısından da stratejik önem taşıyor. ABD'nin uyguladığı ağır yaptırımlar sürecinde, Venezuela petrolünün en büyük alıcısı konumuna Çin yükselmişti. Washington'ın askeri ve siyasi müdahalesiyle birlikte, enerji akışının yönünün yeniden Kuzey Amerika'ya çevrilmesi hedefleniyor.
ABD yönetimi, operasyon öncesinde de Venezuela'nın petrol ihracatını boğmak için tankerlere yönelik sıkı bir abluka ve el koyma politikası izlemişti. Yeni dönemde, ambargoların ve ablukanın, "siyasi istikrar" sağlanana kadar devam edeceği belirtiliyor.
Piyasalarda Belirsizlik Hakim
ABD'nin bu agresif hamlesinin petrol fiyatlarına nasıl yansıyacağı ise henüz netlik kazanmadı. Analistler, Venezuela'nın şu anki arz katkısının sınırlı olması nedeniyle kısa vadede fiyatlarda şok bir dalgalanma beklemiyor. Ancak orta ve uzun vadede, ülkenin yeniden küresel arza entegre edilmesi veya yaşanan çatışmaların altyapıya daha fazla zarar vermesi ihtimalleri, piyasalar tarafından yakından izleniyor.
Rejim değişikliği ve Amerikan şirketlerinin sahaya inişi, kağıt üzerinde üretimi artırabilecek bir formül gibi görünse de, sahadaki siyasi ve sosyal istikrarsızlığın enerji güvenliğini nasıl etkileyeceği en büyük soru işareti olarak kalmaya devam ediyor.